Модель (фр. modele, лат. модұлұс – өлшем)[1] – белгілі бір зерттелетін нысанның ой түсінігі арқылы немесе материалдық түрде жасалған шартты үлгісі (бейнесі, сұлбасы, сипаттамасы, т.б.). Модель мен түп нұсқаны бір-бірінен абсолютті түрде айыруға болмайды. Қарастырылып отырған құбылыс немесе процесс абстрактылық нысандар мен математикалық заңдылықтар түрінде берілетін модель математикалық модель деп аталады. Модельдің ең қарапайым түрі нысандарды көрнекі етіп сурет, кескін, сызба формасында графиктік түрде көрсету. Модельдің екінші түріне – нысандардың, процестер мен құбылыстардың ауызша (қандай да бір тілдің көмегімен) суреттелуі, сипатталуы жатады. Үшінші түрі –ақпараттық-логикалық модель, ауызша сипатталған нысанды кескіндеп көрсету (формалау). Төртінші түрі – динамиканың ішкі заңдарын, өзара әсерін, қасиеттерін көрсететін физикалық нысандардың, құбылыстар мен процестердің математикалық түрде сипатталуы. Мысалы, белгілі бір физикалық процестің уақыт ішінде өтуін баяндайтын дифференциялдық теңдеулер жүйесі осы процестің моделі деп аталады. Модель ұғымы логика, математика, физика, химия, кибернетика, лингвистика, т.б. ғылым салаларында қолданылады. Ғылымда модель ұғымы әдетте модель жасау әдісін қолдануға байланысты аталады. Алгебра мен математика логиканың тоғысқан жерінде арнаулы пән – модельдер теориясы қалыптасты.[2]
с xvi по начало xx в. ученые изучали местонахождение и происхождение звезд, в том числе и солнца, оперируя масштабами расстояний в миллиарды световых лет. они наблюдали космос далеко за пределами орбит планет и обнаружили множество звезд и галактик, во вселенной. новые открытия в современной астрономии дополнили эту картину представлениями о взрывающихся галактиках и квазарах, черных и белых «дырах» эволюционирующей вселенной.
прежняя вселенная, представлявшаяся древним и средневековым наблюдателям планетной системой, в центре которой находится земля, а в послекоперниковский период — солнце, превратилась в полный динамизма мир различных эволюционных процессов, а также продуктов дезинтеграции и распада больших космических систем. современную астрономию интересует в первую очередь эволюция окружающего нас мира — от вселенной в целом до отдельных звезд, которые входят в состав еще более крупных образований — галактик, образующих скопления. в 80-е годы xx в. все более отчетливо стали вырисовываться две концепции — «горячей» и «холодной» вселенной. в первой развитие вселенной связывается со взрывами, высокими температурами, космическими лучами больших энергий, необычными турбулентными взрывчатыми лавами в галактиках, новыми типами горячих (молодых) галактик. основные достижения в астрономии xx в. связаны с теорией «горячей» вселенной.
