Атмосфералық жауын-шашын — ауа райы мен климат элементтерінің бірі; жер (немесе су) бетіне бұлттан жауатын не оның бетіне су буының қойылуы салдарынан тікелей ауадан бөлініп шығатын қатты немесе сұйық күйіндегі су. Бұлттардан жауатын атмосфералық жауын-шашынның ішінде мыналарды айырады: қарлы жаңбыр, соқта қар, жаңбыр, түйіршік қар, қиыршық қар, қиыршық мұз, бұршақ тағы басқалар. Жер беті мен нәрселерге ауадан бөлініп түсетін атмосфералық жауын-шашынның мынадай түрлері болады: шық, қырау, қылау, көкмұз (ожеледь). Бұлттардан бөлініп шыгатын атмосфералық жауын-шашын негізгі үш топқа бөлінеді: аң жауын, нөсер, сірікпе. Нөсер күйінде жауатын атмосфералық жауын-шашынның алдында нажағай ойнайды. Атмосфералық жауын-шашынның мөлшері жауған су қабатының қалыңдығын көрсететін миллиметрмен өлшенеді. Атмосфералық жауын-шашын жер бетіне біркелкі жаумайды. Ол атмосфераның жалпы циркуляциясының жүйесінде белгілі бір жердің алатын географиялық орнына, теңіздің жақындығына немесе қашықтығына, рельефке (таулар өздерінің жел жақ беткейлерінде ылғалды көбірек ұстап қалады) байланысты. Жер шарында жауын-шашын ең көп жауатын жер Үндістандағы Черрапунджи деген жер; мұнда 12 600 лшге дейін жаңбыр жауады, Сахара тағы басқалар. шөлдерде бірнеше жыл ішінде жаңбыр тіпті жаумайтын да кездер болады.
Қазақстанда А. ж.-ш-ның ең көп жауатын өңірі – Алтай тауының батыс беткейлерінде (1500 мм), ал ең аз жауын-шашын Арал Қарақұмы мен Балқаш көлінің батыс жағалауында байқалады.[1]
Осадков выпадает от 700 мм на западе до 300 мм в восточной части Средней Сибири и более 600 мм на склонах гор.
Объяснение:
Средняя температура июля не ниже +10°С (обычно более +12°С) на севере и около +18°С на юге. Длительность безморозного периода на севере 75-90 дней, на юге -100-120 дней. Осадков выпадает от 700 мм на западе до 300 мм в восточной части Средней Сибири и более 600 мм на склонах гор. Увлажнение избыточное. Зимние осадки в основном выпадают в твердом виде. Снежный покров устойчивый. Его мощность 40-90 см, а продолжительность существования от 150 дней на западе зоны до 240 – на востоке. Максимум осадков приходится на лето. Превышение количества осадков над испарением обеспечивает значительный поверхностный сток, а при слабой дренированности поверхности - ее заболачивание. В Западной Сибири к северу от Сургута, а к востоку от Енисея – повсеместно, рас многолетняя мерзлота с характерными для нее криогенными процессами и формами рельефа. Широко развиты солифлюкция, пучение грунтов и термокарст, а вместе с ними натечные террасы на склонах, бугры пучения, котловины и западины, занятые мелководными озерами или болотами. Из-за обилия воды ведущими рельефообразующими процессами в таежной зоне являются флювиальные процессы, которые по-разному появляются на относительно приподнятых участках, где преобладает эрозия, и на сниженных участках, где более характерна аккумуляции. На участках рас многолетнемерзлых пород, проявляется термоэрозия, а в малых реках зимой при отсутствии подземного питания сток прекращается совсем. Для таежной зоны характерно наличие проточных озер. Как следствие, у рек, протекающих через озера, слабо выражены весеннее половодье, летняя и зимняя межень. На равнинных, слабо дренированных участках тайга сильно заболочена. Болота занимают более половины площади таежной зоны в пределах Западно-Сибирской равнины и до 30% площади восточноевропейского сектора таежной зоны. Много болот и заболоченных земель и к востоку от Енисея. Таким образом, болота – такая же неотъемлемая часть таежной зоны, как и хвойные леса.
