Захир-ад-дин Мухаммад Бабу́р (узб. Zahiriddin Muhammad Bobur; «Бабур» означает «лев, полководец, барс» и происходит от персидского слова ْبَبْر (bābr) — «тигр», 14 февраля 1483 — 26 декабря 1530) — среднеазиатский правитель Индии и Афганистана, полководец, основатель династии и империи Бабуридов, в некоторых источниках — как империи Великих Моголов (1526). Название «Великие Моголы» появилось уже при английских колонизаторах, ни основатель Империи, ни его потомки сами себя так не называли. Термин «могол» применялся населением в Индии для обозначения всех мусульман Северной Индии и Центральной Азии. Весь правящий класс, проникший в Индию вместе с Бабуром, как отмечает Е.И. Руденко, называл себя «туранским».
Согласно ряду исследователей, термин могол восходит к персидскому, индийскому, а также арабскому названию монголов, и в нем подчеркивалось монгольское происхождение династии Тимуридов. М. Хайдар указывает на то, что в официальных документах Моголов их династия именовалась одновременно «Монгольской» и «Тюркской». Сам Бабур использовал название могул, монгол к нецивилизованным, негородским, кочевым жителям степей. В составе войска Бабура были представители разных народов и племён, входивших в состав государства Тимуридов того времени, такие, как, например, тюркские, могольские, монгольские и другие племена.
Бабур родился 14 февраля 1483 г. в Андижане, в семействе правителя Ферганского Улуса (удела), имя которого было Омар Шейх Мирза. В то время в Средней Азии и Хорасане шли жестокие междоусобные войны между братьями, родственниками - потомками Великого Тамерлана и чингизидами.
Бабур был по линии отца Тимуридом, а его мать была из рода Чингизидов (Чагатаидкой), родным для себя языком он считал чагатайский тюрки, при этом также хорошо владел персидским.
Британская исследовательница наследия Бабура Аннетт Беверидж в начале ХХ века называет его тюрком-барласом. На печати Бабура, датируемой 1521 годом, помещена его генеалогия в таком порядке: Бабур — Умар шайх, Султан Абу Саид, Султан Мухаммад, Мираншах и Амир Темур.
Бабур писал в своих мемуарах: "Жители Андиджана — все тюрки; в городе и на базаре нет человека, который бы не знал по-тюркски. Говор народа сходен с литературным".
Захириддин Бабур с детства был влюблен в литературу, искусство, красоту природы; подобно всем принцам - тимуридам, он получал основы знаний от выдающихся преподавателей во дворце его отца. Но его безмятежное детство длилось недолго: однажды отец Бабура, который был заядлым голубятником, взобрался на высокую голубятню, но она вдруг с грохотом вместе с ним провалилась в пропасть, так как её основание подмыли воды быстрой реки. В 1494 г., после смерти отца, Бабур в возрасте 12 лет, когда сам сел на трон правителя Ферганского Улуса, был вынужден бороться за трон Андижана против своего брата Джахонгира Мирзо, с дядями Султаном Ахмадом Мирзо и Султаном Махмад-ханом. Чтобы примириться с братом Джахонгиром Мирзо, Бабур разделил Ферганский Улус и отдал ровно половину. Тогда же Бабур вступил в борьбу против феодальных групп Самарканда.
Побежденный Шейбани-ханом, который обладал огромной военной силой, Бабура оставляет Самарканд. После завоевания Шейбани-ханом Андижана в 1504 г., Бабур уходит на юг и устанавливает свое правление в Кабуле. До 1512 года пытался безуспешно вернуть Бухару и Самарканд. Из Кабула Бабур совершал с 1519 года походы в Северо-Западную Индию и в 1525 году предпринял поход на Дели. В битвах с делийским правителем Ибрахимом Лоди при Панипате в апреле 1526 года и с раджпутским князем Санграм Сингхом при Кхануа (близ Сикри) в 1527 году Бабур одержал победы. Войско Бабура в тот момент оценивается в 10 000 человек. К 1529 году владения Бабура включали Восточный Афганистан, Пенджаб и долину Ганга, до границ Бенгалии.
После той победы Бабур прожил недолго и умер в городе Агре в декабре 1530 г.; позже, согласно его завещанию, потомки перенесли его останки в Кабул и захоронили там.Бабур за короткое время правления государством содействовал стабилизации политической ситуации в Индии, объединил индийские земли, усовершенствовал города, организацию торговых отношений. Центрально-азиатский стиль появился в искусствах и архитектуре Индии. Джавахарлал Неру написал, что после пребывания Бабура в Индии произошли большие изменения, имели место новые реформы, улучшившие жизнь, обогащенную искусством и архитектурой.Помимо войн и правительственных дел, Бабур занимался и творчеством. Его стихи, написанные на чагатайском языке, отличаются чеканностью образов и афористичностью. Главный труд Бабура – автобиография «Бабур-наме», первый образец этого жанра в исторической литературе, излагает события с 1493 по 1529 годы.
Алтын Орда хандары Билік еткен жылдары Қысқаша шолу
Бату 1227-1255 Жошы ханның ұлы, Шыңғыс ханның немересі
Сартақ 1256 Бату ханның ұлы, Жошы ханның немересі
Ұлақшы 1257 Сартақтың ұлы, Бату ханның немересі
Берке 1257-1266 Жошының үшінші ұлы, Шыңғыс ханның немересі
Меңгу-Темір 1266-1280 Тұтықанның ұлы, Батудың немересі
Туда-менгу 1281-1287 Тұтықанның ұлы, Батудың немересі
Төле-Бұға 1287-1290 Тұтықанның немересі
Тохты хан 1290-1312 Менгу-Темірдің ұлы, Тұтықанның немересі
Өзбек хан 1312-1342 Тоғрылжының ұлы, Менгу-Темірдің немересі
Тыныбек хан 1342 Өзбек ханның ұлы, Тоғрылжының немересі
Жәнібек хан 1342-1357 Өзбек ханның ұлы, Тоғрылжының немересі
Бердібек хан 1357-1359 Жәнібектің ұлы, Өзбек ханның немересі
Құлпа хан 1359-1361 шыққан тегі анықталмаған
Наурыз хан 1360-1361 шыққан тегі анықталмаған
Хузра хан 1360-1362 Сасы-Бұғаның ұлы, Баян ханның немересі
Келдібек 1360-1362 Ерен-бектің ұлы
Халфай 1362 Сасы-Бұғаның ұлы, Баян ханның немересі
Темір-Қожа 1362 Орда-Шейхтың ұлы, Ерзен ханның немересі
Абдаллах 1362-1370 Мамай Ордасын билеген, Өзбек ханның немересі
Мурид 1362-1363 Алтын Орда ханы Қыдырдың ұлы, Сасы-Бұғаның немересі
Болат-Темір 1362-1367 Бұлғарды билеген, шыққан тегі анықталмаған
Тоғай 1362-1367 Наручадты билеген, шыққан тегі белгісіз
Мір-Болат 1362 шыққан тегі белгісіз
Әзиз 1363-1367 Темір-қожаның ұлы, Орда-Шейхтың немересі
ІІ Жәнібек 1364 шыққан тегі белгісіз
Қажы 1367-1368 Ерзеннің ұлы, Сасы-Бұғаның немересі
Хасан 1367-1375 Бұлғарды билеген, шыққан тегі белгісіз
Мұхаммед-Бұлақ 1370-1379 Мамай Ордасын билеген, шыққан тегі белгісіз
Толынбек хатун ханым 1370-1372 Берке Сарайды басқарған, шыққан тегі белгісіз
Шеркес хан 1361 қажы-Тарханды билеген, Шыққан тегі анық емес
Айбек 1373 Берке сарайды билеген, шыққан тегі белгісіз
Қари 1373-1376 Берке Сарайды билеген, Айбек ханның ұлы
Жошы-Ильбан 1373 Сарайшықты билеген, шыққан тегі белгісіз
Ала-Қожа 1373 Сарайшықта билік құрған, шыққан тегі белгісіз
Арапша 1375 Бұлғарды билеген, Бұлғар Болат-Темірдің ұлы
Қаған-бек 1377-1379 Ильбек ханзаданың ұлы деген болжам бар
Ұрыс хан 1361-1376 Ақ Орда ханы, Шымтайдың ұлы, Ерзен ханның немересі
Тоқтақия 1377 Ұрыс ханның ұлы, Шымтай ханның немересі
Темір-Мәлік 1378 Ұрыс ханның ұлы, Шымтай ханның немересі
Тоқтамыс 1380-1406 Шыққан тегі анық емес
Тілеубек 1379-1380 Мамай Ордасын басқарған, Алтын Орда ханы Бердібектің ұлы
Құйыршық 1395-1396 Ұрыс ханның ұлы, Шымтай ханның немересі
Шынтек 1396 шыққан тегі белгісіз
Темір-Құттық 1396-1400 Ақ Орда ханы Темір-Мәліктің ұлы, Ұрыс ханның немересі
Шәдібек 1400-1413 Ақ Орда ханы Темір-Мәліктің ұлы, Ұрыс ханның немересі
Булат 1408-1410 Алтын Орда ханы Шәдібектің ұлы, Ақ Орда ханы Темір-Мәліктің немересі
Темір | 1410-1412 Темір-Құттықтың ұлы, Темір-Мәліктің немересі
Жәлел-әд-Дин 1412-1413 Тоқтамыстың ұлы, Тойқожа оғланның немересі
Керім-Берді 1413-1414 Тоқтамыстың ұлы, Тойқожа оғланның немересі
Шекіре 1414-1416 шыққан тегі анық емес
Жаббарберді 1416-1417 Тоқтамыстың ұлы, Тойқожа оғланның немересі
Дәруіш 1417-1419 Құйыршықтың ұлы, Ұрыс ханның ұлы
Қабірберді 1419-1420 Тоқтамыстың ұлы, Тойқожа оғланның немересі
Ұлығ-Мұхаммед 1420-1446 Хасанның ұлы
Кепек 1420-1422 Тоқтамыстың ұлы, Тойқожа оғланның немересі
Дәулет-Берді 1420-1423 Тас-Темірдің ұлы
Барақ 1423-1428 Құйыршық ханның ұлы, Ұрыс ханның немересі
Жұмадік Шайбани Ұрпағы
Сейіт-Ахмет 1432-1465 Шыққан тегі нақты емес
Күшүм-Мұхаммет 1436-1455 Шыққан тегі анық емес
Әбілқайыр 1428 Көк Орда әміршісі
Қажы-Керей 1449 Қырым хандығының негізін қалаушысы
Махмұд 1459-1465 Күшүм-Мұхамметтің ұлы
Жәнібек хан 1460-1473 Қазақ хандығын билеген, Алтын Орда ханы Барақтың ұлы
Ахмет 1465-1481 Үлкен Орда әміршісі, Күшүм-Мұхамметтің ұлы
Нұрдәулет 1466-1469 Қырым хандығын билеген, Қырым ханы Қажыгерейдің ұлы
Меңлігерей 1469-1515 Қырым ханы, Қажыгерейдің ұлы
Керей хан 1473-1480 Қазақ хандығын барған, Бөлек-Болат сұлтанның ұлы
Жәнібек хан 1475-1478 Қырым ханы, шыққан тегі белгісіз
Бұрындық 1480-1511 қазақ ханы, Керейдің ұлы
Шахмат 1465-1502 Үлкен Орданы басқарған, Ахметтің ұлы
