4. Узагальнивши свідчення Г.Л. де Боплана, сформулюйте та запишіть 2-3 твердження про те, у чому виявлялася військова майстерність козаків?

Гійом де Боплан «З опису України»

«Коли у них виникає намір піти у море, то, не маючи дозволу короля, вони беруть його у свого старшого,

скликають Раду і проводять вибори отамана, котрий очолить їх у цьому поході. Далі вони вирушають до

Військової Скарбниці, місця свого збору, і будують тут судно близько 60 стоп завдовжки, 10–12 стоп

завширшки і 12 — завглибшки. Таке судно не має кіля; його основа — це човен з верби або липи довжиною до

45 стоп. Збоку він обшивається і вивершується дошками від 10 до 12 стоп завдовжки і до однієї стопи

завширшки. Будуються вони так, як звикли і наші теслі, з перегородками і поперечними лавами, а потім

просмолюються. Користуються двома стернами по краях човна. ... Зазвичай з кожного боку від 10 до 15 весел,

швидкість більша, ніж у турецьких веслових галер. Є також і щогла, на якій вони [козаки] напинають досить

невправно зроблене вітрило; використовують його лише в тиху погоду, а при сильному вітрі воліють

веслувати. Їхні човни не мають верхньої палуби, і коли, наповнюються водою, очерет, прив’язаний довкола

човна, не дає йому затонути. До будівництва одного човна приступає 60 чоловік. Закінчують його через два

тижні, оскільки вони ... майстри на всі руки. Таким чином, за два-три тижні у них готово 80 або 100 човнів.

...У кожен човен сідає від 50 до 70 чоловік, кожен з яких має дві рушниці і шаблю; на човні є також 4–6

фальконетів і запас харчів, щоб вистачило на всіх».​

Судя по всему, речь идет об Александре Невском. 
В чем же проявились его полководческие таланты? 
1) За победу над войском шведов 19 летний Александр получил прозвище Невский. Это означает, что во время битвы он проявил немалую смекалку военачальника, разгромив хорошо обученное и вооруженное войско. 
2) Далее, спустя два года, в 1242 году произошло Ледовое побоище. Это событие поставило Александра Ярославича в ряд с другими великими русскими полководцами. Он очень умно спланировал план битвы, загнал рыцарей в тяжелых доспехах на тонкий лед и почти без потерь уничтожил армию противника. Для тех времен это была знаменательная победа. 

Қарахан қағанаты Шығыс Түркістан, Жетісу, Сырдария, Талас, Шу өңірін құтты қоныс етті. Оның құрылуы 940 жылдан басталады. Қағанаттың орталық астанасы Шу өзені бойындағы Баласағұн, кейінірек Ордакент (Тараз) қаласы. Қарахан мемлекеті Үзген, Мерке, Құлан сияқты қалаларында ірі алыпсатар алпауыттар мен қолөнершілер мекендеген.

Қарахан әулетінің негізін салушы Сатұқ Боғрахан (915–955жж.) болып есептелінеді. Ол Қарлұқ хандығының іргесін көтеріп, мәртебесін асырушылардың бірі – Білге құл Қадыр ханның немересі. Сатұқ Тараз және Қашғар қалаларын өзіне қаратып, 942 жылы Баласағұндағы билеушіні құлатып, өзін жоғары қаған деп жариялайды. Мемлекеттің күшеюіне қарлұқ, шігіл, ягма тайпалары үлкен үлес қосты. Сатұқ өлгеннен кейін билік оның баласы Мұсаға көшті, ол 960 жылы Қарахан мемлекетінің халқын ислам дініне қаратты. Оның астанасы Қашғар болды. Сатұқтың екінші баласы Сүлеймен-ілек Баласағұнды иеленді. Кейін бұл өңірді оның ұлы Хасан Боғра-хан мұра етіп алды. Мұса өлген соң, Қарахан жеріндегі жоғарғы қаған атағы оның баласы Әли Арслан ханға көшті. 990 жылы Қарахан билеушілерінің бірі Хасан (Харун) Боғра хан Испиджабты бағындырды. Ал 992 жылы қарахандықтар шығыста Хотанды, батыста Бұхараны басып алды. 999 жылы Қарахан билеушісі Әли Арсланның баласы Насыр Орта Азиядағы Саманилер мемлекетіне соққы берді. Қарахан хандығы ұзақ соғыстардан кейін 1004–1005 жылдары Мәуеренахр жерін түгелдей өзіне қаратты. Осыдан кейін Қарахан мемлекеті XI-ғасырдың 30 жылдары Шығыс және Батыс қағанаты болып екіге бөлінді:

Жетісу және Шығыс Түркістан жері Шығыс қағанатына қарап, оның орталығы әуелі Орда (Баласағұнға жақын), кейін Қашғар қаласы болды. Мәуеренахр жерлері – Батыс қағанатына қарап, оның орталығы Үзкент, кейінірек Самарқан болды. Қарахан мемлекетінде жоғарғы өкімет билігі хаканның қолында болған. Ол мұрагерлікке қалып отырған. Қарахан феодалдық қоғамының үстем тап өкілдеріне хаканның ұрпақтары тегіндер, ілек хандар, бектер, нәменгерлер, нөкерлер жатқан. Ханға ең жақын адамдардың бірі уәзір болған. Уәзір жоғарғы билеушінің ең жақын көмекшісі және кеңесшісі болып саналды. Хан сарайы, оның басты ордасы мемлекеттік және әкімшілік басқару орталығы болып есептелді. Қарахан мемлекетіндегі аса маңызды әлеуметтік-саяси институт әскери-мұралық жүйе болған. Мемлекет бірнеше үлестерге бөлінді. Олардың бастылары: Тараз, Испиджаб, Баласағұн. Хан мемлекеттік немесе әскери қызметі үшін феодалдарға жер беріп, сол жердегі халықтан салық жинауға рұқсат еткен. Мұндай жерлер икта, ал оны иеленуші араб терминімен муқта немесе иқтадар (парсы термині) деп аталған. Қарахандардағы жер иеленудің тағы бір көп тараған түрі әскери – үлестік жерлер. Ол әскери қызмет үшін берілген. Қарахан феодалдық қоғамында шаруаларды қанаудың бір түрі – жалға үлестік жер беру орын алған. Араб-парсы деректерінде үлестік жер алған шаруалар мұзарлар немесе барзұгар деп аталған. Үлескер жерден алынған өнімнің денін салық түрінде мемлекетке және жер иелеріне төлеп отырған. Шаруаларды қанаудың екінші бір түрі – коммендация жер иелігі. Оның мәні: әлсіз адам өзінің жер телімін күштінің қамқорлығына береді, ол күшті адам әлсіз адамды басқалардан қорғауға тиіс.