дала өркениеті - түркі тектес халықгардың, соның ішінде қазақтардың материалдык жəне рухани құндылықтарының сатысы; этномəдени жүйенің қалыптасуындағы табиғи-тарихи тұрпат. тарихын зерттеу барысында өркениет атауының өзіне əр түрлі, кейде бір-біріне қарама-қайшы анықтамалар қалыптасты. америка тарихшысы л.морган (1818-1881) мен ф.энгельс оны ғы жоғары, жазусызуды енгізу кезеңі ("тағылық — жабайылық — "өркениеттілік" ұштағаны арқылы) ретінде сипаттады. кейінгі кездері бұл термин ң аймақтық, салыстырмалы түрде бір-біріне тәуелсіз жетілген пішімдерін бейнелеу үшін қолданылып жүр. еуропаға əсіре табынушы кейбір ойшылдар өздігінше жетілген мәдени-тарихи аймақтардың санын түгендеп, кейде — 8 (о.шпенглер), кейде 36 өркениет ошағына (а.тойнби) жеткізіп қойды. әйтсе де, осы тұ жақтаушылар алтайдан карпат тауларына дейінгі ұлан-байтақ кеңістікте көшпелі-отырықшы тұрмыс кешкен түркі тектес халықтардың өткеніне астамшылдықпен қарап, "тарихи тысқары қалған қауым" ретінде көрсетуге тырысты. соған қарамастан, өркендеп-өрбу негізі, қ- табиғи аясы әлі далалық тұрпат саналатын көшпелі шығыс жұртының өзіндік өркениеті хақында дəйекті пікір түйген ғалымдар аз емес. белгілі орыс археологы, акад. а.п.окладников (1908—1981) зерттеу еңбектерінде далалықтардың этномәдени жүйесін "батыс сібір өркениеті" деп атап, "ежелгі түркі сібірі шығысқа караганда батыспен тығыз байланыста болған сияқты. оның мәдениеті бүрын болжағанымыздан әлдеқайда бай" екендігін жазды. ә.марғұлан, к.ақышев, к.байпақов, т.б. ғалымдар "көшпелілер өркениеті" атауын жиі колданса, л.н.гумилев, о.сүлейменов оның өрлеу дәуірінде, б.з.б. 9 ғ-дан б.з. 11 ғ-ы аралығында, жерорта теңізі жағалауы және қиыр шығыс елдерімен салыстырғанда жасампаздық эволюцияны бастан өткергенін дәлелдеді. соның нәтижесінде еур. астамшылық пен таптык дала уағға негізделген кеңестік тарихнама мансұқ еткен еуразия кеңістігіндегі тарихи-мәдени ерекше құбылыс ғылымға " дала өркениеті " деген атпен ене бастады. оның əлемдік өркениетке қосқан үлесіне үндінің саяси қайраткері д.неру "әлемдік тарихқа көзқарас" атты еңбегінде əділ баға беріп, "атлас картаны ашсаң, алып азия құрлығының койнына кіріп жатқан кішкентай еуропаны көресің. ол өз алдына дербес құрлық емес, азияның жалғасы сиякты. ал тарихты окитын болсаң — ұзақ уақыт бойы, белгілі бір кезенде азияның үстемдік құрғанына көзің жетеді
ответ:
сонымен, айтылған сөзді, ақылды өлеңді және әдемі әндерді жоғары бағалайтын қазақ халқы айтады.
революцияға дейін қазақ даласына барған барлық ресейлік және шетелдік саяхатшылар халықтың бір қызықты ерекшелігін атап өтті. бұл поэзияға құрметпен қарау, оның құрушыларына құрмет сезімі. белгілі ресейлік ғалым в. радлов былай дейді: « әлемдегі ең биік өнер ретінде ритмдік сөйлеуге қарайды. сондықтан қазақ халқының халық поэзиясы ң жоғары деңгейіне жетті ». неміс ғалымы а.брем де бұл туралы былай деп жазды: «қазақ тілі өз тілін жақсы біледі. мүлік бәріне бірдей, кедей және бай, асыл және білмейтін, білімді және білімді емес. «
қазақ даласында олар әрқашан ән айтуды, ән конкурстарын ұйымдастырды, ойларын керемет және сенімді түрде сөздермен қорғауды жақсы көрді. xix ғасырда орыс ғалымы г.потанин ежелгі уақытта қандай өлең, ән, ырғақ, рифма екенін білмегенде, олардың өмірі қайғылы және қорқынышты болды, мереке, көңілді жиналыс болмады. тіпті ағындар да үнсіз үнсіз ағып, орманды ойламаған. тек кейде дауыл дауыстары болды, өйткені ән тек аспанға тиесілі болды. ақыр соңында, ән өз үйін тастап, ғаламның барлық төрт бұрышын зерттеп, үлкен көк күмбез астында ұшуға шешім қабылдады. көңіл-күйге байланысты, ән жер үстінен төмен ұшып, содан кейін көтерілді. ән төмендегенде, әуенді, әуендерді естіп, есте сақтады. ән жоғары болған кезде қазынадан тек бір бөлігін ғана тыңдай алды.
айта кетейік, бұл ән қазақ даласынан төмен болды - бұл қазақ поэзиясының жомарттығы мен байлығының құпиясы.
өлеңдер, әндер, мақал-мәтелдер мен сӛздерді жақсы көретін жерлерде поэзия сәтті . ол ң өмірін жалғастырды, ол қиын сәтте оны қолдады, қуаныш, сүю, өшпенділікке көмектесті, ол сүйіспеншілікті және өмір сүруді оятады.
бұл баға жетпес байлықты кім ұрпақтан ұрпаққа берді?
ежелгі күндерде халық әндері, жыры, аңыздары халықпен жасалды, оларды халық романдары - жыршы, оленши орындады. олар ежелгі музыка, тарихи оқиғалар, халық әдет-ғұрыптарының қамқоршылары еді. үлкен мерекелерде, көптеген жиналғанда, даланың әр түрлі жағынан жыршы және алшыншысы ән байқауы қойды. олар өздерінің сұлулығын дәріптеді, ал тамаша дыбыстар халықтың жүректеріне тыныштандырады. конкурстың тақырыбы көбінесе өз туған жері үшін батырдың акциялары болды, содан кейін шын жыршы күрестен бұрын күйеуі соққыға ұшырады. мұнда домбыраны аспанға лақтырып, өртке толтырылған жауынгерлік әуенді құйды.
кейінірек танымал шеберлер - жыраулар мен ақындар - поэзиямен айналыса бастады. осылайша, халық шалқыз жыраудың, қазтуған батырдың, бұхар жыраудың, ақын махамбет өтемісовтің есімдеріне терең құрметпен қарады.
ақындар мен жыраулардың шығармашылығы бір-бірімен байланысты. ақынның кейінгі ұрпақтары өнерін , еңбектерінің үздік аспектілерін жетілдіріп, қазақ поэзиясын ң жоғары сатысына көтерді.
объяснение:
перевод нужен ?
