1-мәтін

Қыс қатты. Қар қалың. Қасқырды қар көтереді. Атты көтере алмайды.

Мұның бәрі екі қасқыр жайындағы Қараадыр елінің аңыз-әңгімесі еді. Жиын болып

көпшілік бас қосса, көп әңгімелері екі қасқыр жайында болатын. Көксерек семіргенде, ірілеп

өскенде — осындай даңқ, атақ ішінде семіріп, өсіп келе жатыр еді. Осы күйлердің бәрімен

қатар, Көксерек оңашада елсізде қатты ойыншы болатын. Түс кезінде, я таңертең бір малды

тасада аунатып жеп алып, елсіздегі қашандау жатақтарына қайтады. Сондайда ақ қасқыр

жүрістен талып келіп тынығып жатса, Көксерек айналасында қар боратады. Жүгіріп

екпіндеп кеп тістеп өтеді. Басынан асып аунап түседі, кейде ақ қасқыр ырылдап тісін

сақылдатып, құлағын жымитып, ашумен тап береді. Ондайда Көксерек те қатты қорылдап

гүр-гүр етеді. Кейде секіріп кеп ақ қасқырдың желкесінен қапсыра тістеп алып, қысып

тұрып-тұрып барып қоя береді. Екеуі осыдан әрі ұзасып барып таласпайды. Артынан

Көксерек қайта ойнайды.

2-мәтін

Мұхтар Әуезовтің «Көксерек» әңгімесінде ауыл баласы Құрмаштың қасқырдың

күшігін асырап алуы жайында. Қаламгер туындысында табиғаттағы тағылық заңы, адам мен

жан-жануар арасындағы шекараны шебер суреттейді. Көксеректі күшік кезінен

қамқорлықпен құшағына алып, мәпелеп өсірген Құрмаш сүйкімді бөлтірігін кімнен де

болсын қорғаштағанымен, ауыл ақсақалдары қасқырдың бөлтірігінен секемденіп, тағылық

заңның өзгермейтінін бала Құрмашқа түсіндіруге тырысады. Әйткенмен, өсе келе далаға

қашып, бірнеше күн қатарынан бой көрсетпеуге дағдылана бастаған Көксерек арада біраз

уақыт өткен соң бір топ қасқырды бастап, өзге ауылдармен қатар Құрмаш ауылының

қойларына да шабуыл жасай бастайды. Мұның арты Көксеректің қой бағып жүрген

Құрмашқа шауып, қамқор болған иесін өлтіруіне ұласады. Адамзат пен жануар әлемінің

заңы басқа және ол тоғыспайды да. Тоғысқан жағдайда, артының жақсылыққа апармасын

әңгімеден ұғынғандаймыз.
​

На языке:

я думаю, что это невозможно жить в современном слова без путешествий, потому что есть много интересных мест для посещения и увидеть. железнодорожные и автобусные станции, аэропорты и порт занят, летом, чем в других сезонах года из-за школьных каникул. путешествия это лучший способ провести отпуск, потому что вы можете посетить различные интересные места в стране и за рубежом. я предпочитаю путешествовать на поезде, потому что я люблю смотреть из окна и смотреть на природу и множество мелких городов и деревень. конечно, я, как правило, путешествуют с родителями, потому что я подросток и мои родители не разрешают мне путешествовать самостоятельно. я уже был в москве, берлине, волгограде, саратове. я никогда не был в лондоне. это моя мечта. курортный пляжный лучше путешествовать в лето, потому что вы можете плавать и нырять, загорать и расслабиться. мои родители и я всегда беру с собой фотоаппарат, когда мы собираемся путешествовать, потому что мы хотели, чтобы сделать фотографии много. на мой взгляд, лучше путешествовать в свое удовольствие.

на қазақ тілі:

қазіргі заманғы сөздермен саяхатсыз өмір сүру мүмкін емес деп ойлаймын, өйткені келуге және көруге болатын көптеген қызықты жерлер бар. теміржол және автовокзалдар, әуежайлар және порт жазғы демалысқа байланысты жылдың басқа мезгілдерімен салыстырғанда көп. саяхат - демалысты өткізудің ең жақсы тәсілі, өйткені сіз үйде және шетелде әртүрлі қызықты жерлерге бара аласыз. пойызбен саяхаттауды қалаймын, өйткені мен терезеден қарап, табиғатқа және көптеген шағын қалалар мен ауылдарға қарағанды ​​ұнатамын. әрине, мен әдетте ата-анаммен бірге саяхаттаймын, өйткені мен жасөспіріммін және ата-анам маған өз бетімше саяхаттауға рұқсат бермейді. мен мәскеуде, берлинде, волгоградта, саратовта болдым. мен ешқашан лондонда болған емеспін. бұл менің арманым. жағажай курортында жазда саяхаттау жақсы, себебі сіз суда жүзіп, суға түсіп, күн сәулесімен демалып, демала аласыз. ата-анам екеуміз саяхатқа бара жатқанда әрқашан камерамен бірге жүреміз, өйткені біз көптеген фотосуреттер түсіргіміз келді. менің ойымша, ләззат алу үшін саяхаттаған дұрыс.

Аралас құрмалас сөйлем — құрмалас сөйлемнің бір түрі. Кемі үш жай сөйлемнен құралады. Олар өзара синтаксистік байланыстың ерекше түрі — аралас байланыс арқылы құрмаласқан. Мысалы: Жалма-жан от жағылып еді, үй еңсесі көтеріліп, туырлықтың оюлары көзге шалынды (Ғ.Мүсірепов). Бұл — тиянақты-тиянақсыз-тиянақты тұлғалы аралас құрмалас сөйлем. Аралас құрмалас сөйлем енді бірде тиянақсыз-тиянақты-тиянақты тұлғалы болып келіп, әр сыңарының өзіндік басыңқы сыңары болады. Мұнда алғашқы тиянақсыз тұлғалы сыңар өзінен кейінгі сыңардың бағыныңқысы сипатында жұмсалады, ал екінші сыңар тиянақты тұлғалы бола тұра, келесі сыңардың бағыныңқы бөлігі болып табылады. Үшінші сыңар ортаңғы сыңарға басыңқы сипатта тұрса да, бірінші сыңармен мағыналық байланысқа түспейді. мысалы: Көк қалың болғанмен, жерде әлі сыз бар, қар суын бойына тартып, дегди қоймаған-ды (Ә.Нұрпейісов). Аралас құрмалас сөйлемнің айтылу ырғағы да кең. Онда салаласқа тән тиянақты,сабақтасқа тән тиянақсыз ұласпалы ырғақ орын ауысып, бірде тиянақты-тиянақсыз, бірде тиянақсыз-тиянақты түрде келеді. Аралас құрмалас сөйлемнің мағыналық топтастырылуында өзгешелік бар. Бірінші топ қатарын бірыңғай қатынастағы түрлер құрады да, екінші топ қатарын әрыңғай қатынастағы түрлер түзеді. Ал бұл екеуінің мағыналық жігін танытуда бір-бірінен өзгешелік жоқ, қойылған талап бір. Оның үстіне мағыналыққатынастардың белгіленуі жеке сыңарлардың тұлғалануына тәуелді емес. Ең алдымен алғашқы екі сыңар аралығындағы, соңынан соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынас айқындалады. Осы мағыналық қатынастардың сәйкес келіп, бір атаумен аталуы оның бірыңғай қатынастағы сөйлем екенін көрсетеді. Оның ыңғайлас мәнді, себеп мәнді, шарт мәнді, салыстырма мәнді, түсіндірме мәнді, мезгіл мәнді түрлері бар. Ал сөйлемдегі алғашқы екі сыңар аралығындағы және соңғы екі сыңар аралығындағы мағыналық қатынастар екі түрлі болған жағдайда әрыңғай қатынастағы Аралас құрмалас сөйлем болып қосақталған түрде белгіленеді. [1]