1.Жұмбақтарды сөздіктің көмегімен
аудара отырып, дәптерлеріңе
жазыңдар
1. Басы домалақ, сабы сызық. (Ожау)
2. Өзімен біз шәй ішеміз, ұзын түтігі бар. (Шәйнек)
3. Шәйнекпен оған шәй құямыз, өзі домалақ пішінді. (Кесе)
4. Сорпа, ас ішкенде керек зат. (Тәрелке)
5. Басы өткір, сабы сызық? (Пышақ)
2.Диалогті оқып шығыңдар, жазып,
жалғастырыңдар және орыс тіліне
аударыңдар. Ыдыс түрлерін диалог
түрінде жалғастырыңдар
-Қандай ыдыстардың түрін білесіңдер?
-Кесе, қасық, шанышқы, шөміш, ожау, қазан.
-Шайды немен ішеді?
-Шәйнекпен.
-Тамақты қандай ыдысқа қайнатады?
-Қазан, кәстрөл?
-Қазақтың сүйікті тағамы етті немен береді?
-Табақпен.
-Шанышқыны қайуақытта пайдаланады?
-Түрлі салаттар жегенде.
3.Сөздікті пайдалана отырып,
мәтінді орыс тіліне аударыңдар
және дәптерлеріңе көшіріп
жазыңдар.
Үстелге қойылатын ыдыс, аспаптар

*Үстелге қойылатын ыдыс, аспаптардың түрлері өте көп. Олардың әрқайсысының өз орны және қызметі мен маңызы бар. Жақсы әйел адам немесе аспаз үстелге қойылатын ыдыс-аяққа үлкен мән берген. Қазақ халқында «Аяғына қарап, асын іш; анасына қарап, қызын ал» деген қанатты сөз текке айтылмаған. Бұл жерде философиялық ой жатыр. Ол тәрбиеге тікелей байланысты. Үстелге қойылатын ыдыс, аспаптар адамның мінезін, басқалармен қарым-қатынасын, сол отбасының аурасын да көрсетіп тұрады. Халықта «Сынық ыдыспен тамақ ішпе», «Шеті ұшқан ыдысты пайдаланба», «Кертілген ыдысты қолдансаң, көңілің кетіледі» деген ұғымдар бар. Мұның бәрі жай айтылған сөз емес, халықтың тәжірибе жүзіндегі көз жеткізген дәлелі. Той-томалақта да, жиын және ойын-сауықтарда да ыдыс-аяқты толтыру, тәрелке сындырып, ырымдау, тәрелкемен «шашу» шашу, тс.с. дәстүрлер, ырымдар жиі кездеседі.
*Ыдыстарды ұқыпты ұстау керек, өйткені ол тез сынады. Сынған ыдыстың ұшы өте үшкір болады. Қолдарыңды жаралап алуларың мүмкін. Сондықтан, балалар және ересектер ыдыстарды сындырып алмау үшін үстел үстінен алған кезде екі қолмен абайлап алу керек. Техникалық жағынан, ыдысты сындыру немесе гигиеналық жағынан, салақ болу да аса қауіпті. Басқасын былай қойғанда, лас ыдыс, үстелге қойылатын аспаптар кір болса, жұқпалы аурулар тудыруы мүмкін. Ал, сынық ыдыстар физикалық қауіп тудырады. Сол себепті де ыдыс-аяқтарға ұқыпты болуымыз керек.

Алматының ресми тарихы 1854 жылдан басталады. Алматы өзенінің жағасында салынған бекініс көп ұзамай Верный деген атқа ие болған. Алайда ХVІ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген мемлекет қайраткері, ақын Захириддин Мұхаммед Бабырдың шығармасында болашақ Алматының орнында Алмату атты ортағасырлық қала болғаны айтылады. «Үлкен Алматы» аймағын адамдар ерте кезден-ақ игерген. Х-ІХ ғасырларда мұнда отырықшы мекендер болған, олардың тұрғындары егіншілікпен, мал шаруашылығымен айналысқан. Қаланың сол жақ шетіндегі шағын мекенжайдан табылған қыш ыдыстардың Ферғанадан табылған ыдыстарға ұқсас болуы осы екі аймақ арасында қола дәуірінің өзінде мәдени байланыс болғанын дәлелдейді. Бұл байланыс кейініректе сақтар дәуірінде де жалғаса түсті. Ол кездерден «сақ патшалары» әулетінің аумақты оба-қорғандары бар. Қазіргі Алматының шығыс жағында үш қорғаннан тұратын бір топ ескерткіш сақталған. Есік қорғанынан табылған материалдар сақтартың белгілі адамдарын алтын киімдерімен, қару-жарақтарымен, асыл тастарымен қоса жерлегенін дәлелдейді. Ғұрыптық ескерткіштердің қатарына құрбандық сәкісі жатады. Соның ішінде Верный қаласының маңынан табылған, В.С.Стрельцов жариялаған «жетісулық алтарь» деп аталатын ескерткіш әйгілі болған. Ол – төрт сирақты аласа үстел. Үстелдің бет тақтайының ернеуіне қанатты барыстың 25 мүсіні салыныпты. Тағы да осындай құрбандық сәкісі Алматыда, ашылып қалған қорғаннан табылды. Ол төрт бұрышты, конус түріндегі тұғыры бар үстел. Төрт бұрышында қанатты барыс, табанының жиектеріне жеті жолбарыстың мүсіні салынған, ал ортасында екі түйенің бейнесі бар. Сақтардың өзгеше бір храмдары мен қасиетті орындарының бөлшектері, көпке белгілі «Қарғалы диадемасы» Алматы маңындағы көшпелілердің идеологиясы жөнінде білуге көп мүмкіндік туғызады. Алматы-І қаласының орны қаланың оңтүстігіндегі «Горный гигант» колхозының жерінде орналасқан. Қала екі қатпардан тұрады, терең орлардың ішіне салынған, бұл оның қорғаныс қабілетін арттыра түскен. Жалпы топографиялық белгілеріне қарағанда, оның ІХ-ХІІІ ғасырларға жататыны анықталған. Алматы-ІІ қаласының орны Кіші Алматы өзенінің бойында, қазіргі шекара училищесі тұрған жерде болатын. Құрылыс жұмыстары кезінде бұл арадан орта ғасырлық ұстахана, дайын бұйымдар, кетпен, соқаның тісі, темір қазанның бүйірі табылған. Осы жерден балқыған металл құятын шөміш пен су құятын екі құмыра да шықты. Есентай (Весновка) қаласы Алматыдағы Ботаника бағының шеңберінде, Ремизовка мекені Әл-Фараби көшесінің жоғары жағында, Тереңқора қаласының орны Алматының солтүстігіндегі «Заря Востока» поселкасының жерінде жатыр. Сонымен, археологиялық олжалар Алматының тарихын едәуір ұзартып, оны Шығыстың көне қалаларының қатарына қояды.

Дереккөзі: https://www.zharar.com/kz/shygarma/544-almaty.html
© www.ZHARAR.com

Ей, жүрегімнің қуаты, перзентлерім! Сіздерге адам ұғылының мінездері туралы біраз сөз жазып ядкар қалдырайын. Ықыласпенен оқып, ұғып алыңыздар, оның үшін махаббатың төлеуі - махаббат. Әуелі адамның адамдығы ақыл, ғылым деген нәрселерменен. Мұның табылмақтығына себептер - әуелі хауас сәлим һәм тән саулық. Бұлар туысынан болады, қалмыс өзгелерінің бәрі жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан болады. Талап, ұғым махаббаттан шығады. Ғылым-білімге махаббаттандырмақ әлгі айтылған үшеуінен болады. Ғылым-білімді әуелі бастан бала өзі ізденіп таппайды. Басында зорлықпенен яки алдауменен үйір қылу керек, үйрене келе өзі іздегендей болғанша. Қашан бір бала ғылым, білімді махаббатпенен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам болады. Сонан соң ғана алла тағаланы танымақтық, өзін танымақтық, дүниені танымақтық, өз адамдығын бұзбай ғана жәліб мәнфағат дәфғы мұзарратларны айырмақлық секілді ғылым-білімді үйренсе, білер деп үміт қылмаққа болады. Болмаса жоқ, ең болмаса шала. Оның үшін көбінесе балаларды жасында ата-аналары қиянатшылыққа салындырып алады, соңынан моллаға берген болады, я ол балалары өздері барған болады - ешбір бәһра болмайды.