Үндестік заңы дегеніміз – сөз ішіндегі дыбыстардың бір-бірімен үндесіп,біркелкі болып қолданылуы.Үндестік заңының 2 түрі бар:буын үндестігі және дыбыс үндестігі.
1) Буын үндестігі – сөз ішіндегі дауысты дыбыстардың бірыңғай жуан не жіңішке болып үндесуі.Түркі тілдері,оның ішінде қазақ тілі буын үндестігіне негізделеді,яғни қазақтың төл сөздері не бірыңғай жуан не бірыңғай жіңішке болып келеді.
Мынадай сөздерде:
1.қос сөздерде (аман-есен,асты-үсті т.б.)
2.біріккен сөздерде (шекара, ба з,кәсіпорын т.б) буын үндестігі сақталмайды.
Буын үндестігі сөз бен қосымша арасыңда да сақталады,яғни сөзге жалғанатын қосымша сөздің соңғы буынының жуан-жіңішкелігіне қарай жуан не жіңішке жалғанады.Мысалы:тас-қа (тас-ке емес),үй-лер (үй-лар емес),құс-ты (құс-ті емес) т.б.
Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалармен қатар (-мен,-бен,-пен,-нікі,-дікі,-тікі,-паз,-қор,-қой т.б.),кірме сөздерде де буын үндестігіне бағынбайтын жағдайлар болады (кітап,алгебра,цехтан,рульді т.б.).
2) Дыбыс үндестігі дегеніміз – қатар келген екі дыбыстың бір-біріне ықпал етіп үндесуі.Оның 3 түрі бар: ілгерінді ықпал, кейінді ықпал, тоғыспалы ықпал.
1.Ілгерінді ықпал – қатар келген екі дыбыстың алдыңғысының соңғысына әсер етуі.Мысалы:қаш-са (қашша),көзқарас (көзғарас),ақ балық (ақ палық) т.б.
2.Кейінді ықпал – қатар келген екі дыбыстың соңғысының өзінен бұрынғы дыбысқа әсер етуі.Мысалы:бас+шы (башшы), Есенгелді (Есеңгелді),он бес (ом бес) т.б.
3.Тоғыспалы ықпал – қатар келген екі дыбыстың бір-біріне ілгерінді-кейінді ықпал етіп, екеуінің де өзгеріске ұшырауы.Мысалы:Досжан (Дошшан),Жиенқұл (Жиеңғұл),тас жол (ташшол) т.б.
- Сәлем Айдар.
- Сәлем Қанат
- Айдар сен қалай ойлайсың, өмірінде электрсіз өмір сүру болады ма?
- Менің ойымша, электрсіз өмір сүру қиын, немесе қазіргі кезде әр техника және өндіріс электрмен жұмыс істейді. Егер электр энергиясын тастап, бәрі саласында өндіріс тоқтатады. Адамдар өз жұмысын дұрыс істе алмайды.
- Ал біздің тұрмысында электрсізден қандай өзгеріс басталады?
- Біздің тұрмысында, біз электрсізден жарықты қосылып жібермейміз, тамағыңды пісіріп алмаймыз, жылытқыш құралдарынды қосылмаймыз және тағы жалғастыруға болады.
- Рахмет Айдар сенің айтқан сөздерің бәрі дұрыс
- Қанат ал сен қалай ойлайсың?
- Менің ойым тура солай, электрсіз өмір шиеленісті жағдайына кіреді, ол бізге өз өмірін, өз тіршілігін дамытуға бермейді.
- Жарайды, рахмет Қанат
- Сағанға рахмет Айдар, кездескенше!
