озғалтқыш, мотор (лат. motor – қозғалысқа келтіретін) – қандай да бір энергия түрін механикалық жұмысқа түрлендіретін күш-қуат машинасы. Энергия механикалық жұмысқа қозғалтқыш тегіне (типіне) қарай қайталамалы-ілгерілемелі қозғалыстағы піспек (поршень), айналмалы қозғалыстағы ротор немесе реактивті қозғалыс тудыратын аппарат арқылы түрленеді. Оны жердегі, судағы, аспандағы, ғарыштағы көлік құралын қозғалысқа келтіру, өндірістің әр саласындағы жұмыс машинасын, тұрмыс техникасын,тағыда басқа іске қосу үшін қолданады. Қозғалтқыш бірінші реттік (бастауыш) және екінші реттік (қостауыш) Қ. болып бөлінеді. Бірінші реттік қозғалтқыш (бу, газ, жел қозғалтқыштары) табиғи энергетикалық ресурстарды (отын, су, жел энергиясын, ядролық энергияны) механикалық энергияға тікелей түрлендіреді. Оған жылу қозғалтқышы, бу қозғалтқышы, газ қозғалтқышы, жел қозғалтқышы, гидравликалық қозғалтқыш, тағыда басқа жатады. Олардың ішінде отын немесе атом энергиясын механикалық жұмысқа айналдыратын жылу қозғалтқышы ең басты топты құрайды. Ал екінші реттік қозғалтқыш бірінші реттік қозғалтқыш көмегімен алынған энергияны түрлендіреді. Олардың қатарына электрикалық қозғалтқыштар, пневматик. (сығылған ауаның қысымын пайдаланатын) қозғалтқыш, тағыда басқа жатады. Жинақталған механикалық энергияны беретін құрылғылар да қозғалтқыш (инерциялық, серіппелі, гірлі механизмдер) қатарына кіреді. Атқаратын қызметіне қарай қозғалтқышты орнықты, мобильді (көшпелі, жылжымалы) және көліктік қозғалтқыштар деп бөледі. Адамзат тарихындағы тұңғыш механикалық қозғалтқыш су дөңгелегі болды. Оны ертеде суландыру жүйесінде өзен-көлден су тартуға, кейін келе мануфактура өндірісінің күш құралы ретінде қолданды.
1. «Сұлу» сөзінің синонимін табыңыз.
В) Әдемі.
2. Буын түрін анықтаңыз.
A) Тұйық.
3. — дар, — дер, — тар, — тер, — лар, — лер жалғаудың қай түріне жататынын көрсетіңіз.
D) Көптік.
4. Зергерлік бұйымдарды белгілеңіз.
D) Шолпы, білезік, сырға, қапсырма.
5. Қазақ халқының ұлттық ойынын белгілеңіз.
D) Тоғызқұмалақ.
6. Күзден кейін келетін жыл мезгілін көрсетіңіз.
B) Қыс.
7. «Қоян жүрек» фразеологизмінің антонимін табыңыз.
A) Қорқақ.
8. Синонимдік қатарды көрсетіңіз.
А) Іс, сапар.
9. Жалғауы ұяң дауыссыздан басталып тұрған сөзді табыңыз:
Е) Дәптер.
10. Сөйлемдегі есімдіктердің түрін анықтаңыз: Мен ешқашан елімді сатпаймын!
В) Жіктеу, болымсыздық.
11. Шартты райлы етістікті табыңыз.
D) Бір көрсем, арманым болмас еді.
12. Баяндауышты табыңыз.
Күзде жыл құстары жылы жаққа ұшып кетеді.
D) Ұшып кетеді.
13. Қазақ халқын жоңғарлардан қорғаған батырды табыңыз.
D) Райымбек.
14. Қазақ халқының ежелгі баспанасын табыңыз.
С) Киіз үй.
15. Бірыңғай тұйық буынды сөздерді көрсетіңіз.
В) Аш, ат, от.
16. Тәуелденген сын есімді табыңыз.
В) Сенің балаң.
17. «Бала» сезіне қосылатын қосымшаны анықтаңыз.
B) - лық.
18. Синоним сөздерді табыңыз.
D) Әдемі, сұлу.
19. Буынға бөлінбейтін сөзді белгілеңіз.
A) Серт.
20. Сұрау есімдіктерін көрсетіңіз.
А) Кім, не.
