Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (шын есімі Мұхаммед Қанафия; 1835 —1865) — қазақтың ұлы ғалымы, XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақстанда туған демократтық, ағартушылық мәдениеттің тұңғыш өкілдерінің бірі, шығыстанушы, тарихшы, фольклоршы, этнограф, географ, ағартушы. Әжесі бала күнінде «Шоқаным» деп еркелетіп айтуымен, «Шоқан» аталып кеткен.
Шоқан 1835 жылдың қараша айында Құсмұрын бекетінде қазіргі Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы Күнтимес ордасында (қыстауында) атақты аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов отбасында дүниеге келген

Мәтін бойынша ғалым Шоқанға мінездеме беріңдер. Кітап, 154-бет. (Жазбаша)

1. Тәуелдінің соры қалың,

Тәуелсіздің бағы басым.

2. Тәуелсіз елдің ұлы – өжет, қызы – қайратты, халқы – қаhарман.

3. Тәубенің зоры – Тәуелсіздік.

4. Тәуелсіздік туы — асқақ.

5. Тәуелді елдің сұлтаны болғанша,

Тәуелсіз елдің ұлтаны бол!

6. Тәуелсіздік – тарих тұлпарының қос тізгіні.

7. Азат елдің аспаны ашық.

8. Тәуелсіздің тынысы тарылмайды,

Тәуелдінің ырысы жарымайды.

9. Азат елін сүйген ұл — бақытты,

Жаңа жұртын сүйген қыз — бақытты.

10. Ханның да, қараның да рухани өзегі – тәуелсіздік. Өзегінен айырылған ел өледі.

Жасынан жыраулығымен елге танылған. Жамбыл aқын “Менің пірім – Сүйінбай, сөз сөйлемен сыйынбай” деп оны ұстаз тұтқан. Aрғы атасы Күсеп Жиенқұлұлы (1701 – 1791) жауынгер ақын, жыршы, күйші, қобызшы болған. “Өтеген батыр” жырын шығарып, “Мың бір түн”, “Шаһнама”, “Көроғлы”, “Тотының тоқсан тарауы” дастандарын жырлаған. Күсептің үлкен ұлдары Жаңбыршы мен Жаманақ қазақ арасына жыршы, қобызшы, күйшілігімен белгілі болса, кенже баласы Арон (1750 – 1835) жастайынан өткірлігімен, мәмілегер шешендігімен ел аузына іліккен. Атадан балаға жалғасқан ақындық, шешендік өнер Сүйінбайға дарыған. Сүйінбайдың өзінен үлкен Жаманшал, Жұмық деген ағалары, Оспан атты інісі сыншыл, бірқақпай өлеңдерімен ауыл арасына танылған. Бұл жөнінде Жаманшал Сүйінбайға: “Отбасында мен жүйрікпін, шаршы топта сен жүйріксің” дейді екен.