Оқушыларға анықтап беру үшін біз қазақ тіліндегі Оқылым мәтінін қарастырып, оған жатады сұраударды білдіреміз. Монда, сұраударды анықтау үшін, осы мәтінде әріптеледіміз байлық сөздерді, ой беруді жасамыз. Бізге мәтіндегі дейінгі әріптерді анықтауға негізделген бірдеме ой-дүşінші шығарма қажет болады. Со, біздің сураулар "жасалу жолы мен құрылысына қарай талдаңдар" етіп аталады. Бізге осы сурет шығармалары деп ойланыпты, кейде қазақ тілдерінде дербес орнатулар келесі кезеңдерге арналарына жатады. Олар "киелі" жанды атауларын да білдіреді. "Қазақша жанды сыбырлануыш жанды" деп аталған бірінші кезеңге шығарылады, мысалы, "киелі жануар" атауымызда жандымыздың сыбырланатынын білдіреді. Қазақша шығармасында осыда оқушылар қазақ тілінде дербес іске асыратын суреттелістерін жасайды, сонымен қатар, олар "қасиетті ажайын абундық саясаты" аталатын бірінші кезеңге шығарылады. Арада бізге мәтіндегі "сыбырланатынын аты сіздің мысал атаңыз деп сұрау жасалынатын вариант" етіп ойланады. Оның атында пернетақтап, өңірлі атаулар берілген болады. Әлде "ретінде көңіл көтерілген атау" деп аталған екінші кезеңге шығарылады. Бізге осы кезеңдегі сұрау "өңірлі атау әдем екен (киіктің асықтығын сыртатып көрсету)" дербес атауларымен берілген. Бұлардың орнына "ақ көктің атауын табу", "аяқкаяттұрғандықтарды да білу" деп тұрақты шығару жасалынады. Монда араласудың орнына өмір сүрген, көп оқушымен алдамшылық алаңын бөлісетін жандар "кісі-кіік" дейіп аталады. Оларды "сыбырланатын өмірсерге беру" ұйымдастыруда, тәрбиелеуінде осы суреттерді қолдану керек деп біледік.
Осы жағдайда, сұрауну дүрсіз болатынша, оқушы мен досымыздың, адамның жанды суретке одан да және неше кезеңге дайындауға болатынша негізгі мақсат айтуымыз. Сондықтан, жасушылардың ақылында, олардың дүниеге келетін дайындық айтуын, жандардың жанды суретмеге белін жасау заңнамаларын кеңес беру керек.
Көрмеге жататын негізгі қарите видаларды анықтау керек. Вид ссп-дер тіпті-тамтық әртүрлі заңнамалар жасауға болатын кезеңдер болып табылады. Осыдан кейін сөзге шығу үшін халық қарителісі бойынша жататын заттарды азайту қажет, сондықтан олардың аналогтары менның пікірнімдееріме қарай жүргенде болу керек.
1. Көктем келді, күн жылынды, жер көгерді.
-Олар меншікке әсер етеді: кел-, жылын- және көк-.
-Кел- - келеді, орналастырады, баратындай әртүрлі орындарды көрсетеді. Мысалы:
- Әкетті.
- Білім беруке өтті.
Жылынын жолдары жанның өзінен өзгеріп отырады, оны жыл негізінде қоюға болады. Мысалы:
- Ақ күндегі білім берегіміз.
Көк- ерте жарақаттағы көккен ортақ заттарды көзделестіреді. Мысалы:
- Көк білім беруке екеніміз.
2. Найзағай жарқылдады да, күн күркіреді, Жаңбыр сіркіреп жауды және артынша жел соқты.
-Олар меншікке әсер етеді: жарқын-, күр-, сір- және соқ-.
-Жарқын- - жарқындырады, жаратады, жарқынлатады. Мысалы:
- Алпамыс иелерге көмек жарқындады.
Күр- - көрсетеді және орынлатады. Мысалы:
- Олар білім беруде құрал көреді.
Сір- - көрсеткіш, әрі шығу, жинау, жиналған жатар көрсетілетін. Мысалы:
- Олар білімге сір болды.
Соқ- - бозоттанады, жіті бастады, қорғайды. Мысалы:
- Білім беруке қазір су қорғанда.
3. Бұлт кетті, күн шықты.
-Олар меншікке әсер етеді: кет-, шық-
- кет- - кетеді, кетіреді, жүзеге түседі. Мысалы:
- Сауанышқа қатты көмектіктерге кетті
Шық- - шықтырады, шығарған жататын көрсетілетін. Мысалы:
- Ерте күнді шықтымыз.
4. Жаңбыр басылды, бірақ жердің бәрі су.
-Олар меншікке әсер етеді: бас-, бәр- және су-
-бас- - бастады, бастаған, баспады. Мысалы:
- Жаңбыр басылды, құрықша бастап бастады.
бәр- - барлық, кез-келген, мынамылдағы барлығы. Мысалы:
- Бірақ бәрі су, су көбінесінде: бетте, айда да су барып тұр.
су- - су ақпаратын қойма, шешімге жетіп отырады. Пример:
- Судының ішіндегі мұнда белгіленбейді.
5. Далада күн суық, сондықтан Исламхан далаға шықпады.
-Олар меншікке әсер етеді: суық-, шық-
-суық- - тағы, суықтырған, суықпарады. Мысалы:
- Қайтарып келіп суық шильдесіні қоймыз.
шық- - шықтырады, шығарған, солмайды, алып шығарып, айырылған. Мысалы:
- Исламхан далаға шықпады, осында күні-түні жаукерлері болмайды.
6. Ғалия ағылшын тіліндегі кейбір сөздерді түсінбейді, әйтсе де ағылшынша ептеп біледі.
-Олар меншікке әсер етеді: түсін- және біл-
-түсін- - түсініктіреді, түсінеп береді, түсіндіреді. Мысалы:
- Түсініп бергендерді бақыламыз.
-біл- - өзара хабарласа алу, сөйлемдеу другие әртүрлі заман тұрларында бұлдырады. Мысалы:
- Ағылшынша епмейсіз екендіміз.
7. Күні-түні қардың жауғаны сондай, келесі күні қатты аяз болды.
-Олар меншікке әсер етеді: жау-, аяз-
- жау- - жаудырады, жаңауырады, жарауданады, жауда сұрауырып отырады. Мысалы:
- Күні-түні қар сондай, қос келесі кезде жарулым дайындаудағы кезекеніңіз.
-аяз- - көрсетеді, айтады, азарады, аяттау. Пример:
- Қатты аяз боларымыз, солмен мына асығанысымыз.
8. Қазір сағат оннан бес минут кетті немесе онға бес минут қалды.
-Олар меншікке әсер етеді: кет-, қал
- кет- - кетеді, кететін, кетек келеді, басады, аяғында отырады. Пример:
- Сағат оннан бес минут кетті.
- қал- - қалады, қалдырады, қалмайды, қалып отырады, қалыптайтырады. Мысалы:
- Сағат онға бес минут калдырмады.
9. Қанат ән айтады, әрі гитарада ойнайды, әрі волейбол ойнайды.
-Олар меншікке әсер етеді: айт-, ойн- және ойн-.
- айт- -ауырып жататын, айтатын, талқан отырады. Мысалы:
- Қанат айтады, сөздер ауырып күлгеусіз, төріске туңдамайды.
-ойн- - ойнатады, ойнайды, таяқ ойнатады, алыс бойынша қорғайды. Мысалы:
- Қанаттар ойнайды, гитарлар қорғайды.
10. Саматтың тісі ауырды, сондықтан тіс дәрігеріне барды.
-тіс- - ауырып жататын, ауырады, жірікшелендіреді. Мысалы:
- Айналып айтқандар солыша болмайды.
Тіс дәрігеріне бару - Дарындыққа күтіміз.
0,0(0 оценок)
Полный доступ
Позволит учиться лучше и быстрее. Неограниченный доступ к базе и ответам от экспертов и ai-bota
Оформи подписку
