Мен бас-басы өзінің жазын ұмытпаймын. Менің әке-шешелерім бас-басы жылды ойлап табады, қайда ғой мен жібер-. Сияқты ғана мектептің демалыстары басталады, сұрақ туралы осы болады. Әке жатпай-тұрмай қалайды, чтобы мен пионерский лагерь деген бардым, ал мама теңізде бірлескен демалыста тепсінеді немесе соңмен шекарамен. Қайда бы мен не жөнелдім, өзі немесе өзінің әке-шешелерімен, маған барлық тең ша жанға сол мезгіл болады. Жылы, киіндіруге керекке көп киім. Ал тағы маған ұна-, не күндер салалы болады және аулада қыдыру болады допоздна. Ал қашан ай аспанда болады, сол тіпті түн болады аз поиграть, әке-шешелер где-то неподалеку.
Арада ескі жылда біз жорыққа әкемен араладық. Анда мен орманның жидегін және саңырауқұлақтарды жию үйрендім. Мен саңырауқұлақтың барлық разновидности тағы есінде болмадым, бірақ зато мен енді білемін, бұл жазбен аса көп орманның жидектерінің өседі, ал міне саңырауқұлақтар үлкен барлық күзбен шығады. Мені сонда кене тістеп алды, үй біз оны суырдық, ал мама алабұртты, не ол терінің астына деген залезет, бірақ барлық алалады.Осы жазбен мен қалаймын, чтобы күн емес олай шақырайды, ал сол уже ада-гүде ыстық. Қарамастан және тағы теңізде бару қалаймын, өте көптен анда болмады. Жазбен теңізде жөн. Қашан ыстық, бару болады шомыл-, ал кейін күнде қыздырын-. Қарамастан және олай домалақ күндер. Жазды үшін оның күнінің және күлімсіреулерді сүйемін.
Қазақ халқының ұлттық тағамдары
Атамыз қазақ қашан да тағамды аса бағалап, қадір тұтқан. «Астан үлкен емессің», «Ерді қорласаң састырар, асты қорласаң құстырар» секілді сөздер осының дәлелі секілді. Тіпті үйге келген кісі асығыс болса да «ең болмаса нан ауыз тиіп кет, тізеңді бүк» деп айтқан. Бұл дегеніміз - қонақжайлылық пен жайсаңдық, өнегелі тәрбие бастауы. Бұрынғы заманнан-ақ қазағымның дастарханы үйге келімді - кетімді кісінің бәріне жайылып, бар тәтті осы кісілерге ұсынылған.
Ұлттық тағамдарға тоқтала кетер болсақ, оларды құрамындағы басты компонентке байланысты бірнеше негізгі топқа бөлуге болады: ет тағамдары, сүт тағамдары, ұннан жасалатын тағамдар, дақылдан жасалатын тағамдар.
Ет - халқымыздың аса қадірлі қонаққа ұсынылатын кәделі тағамы. Сыйлы қонақтарға қойдың басын немесе ірі қараның шекесін, табақ - табақ ет тартады. Әр адамның жасы мен дәрежесіне сай түрлі мүшелер тартылады. Осыған орай табақ тарту – бас табақ, сый табақ, күйеу табақ, келін табағы, жастар табағы, жай табақ болып бөлінеді. Осы табақтарға сай ет (сүйек) мүшелері болады. Ол мүшелерді ауыстыруға болмайды. Бас табаққа бас, жамбас, омыртқа, қазы, қарта, жал, жая сияқты кәделі мүшелер салынады. Іліктік қатынасқа қарай: қарттарға жамбас, орта жастағыларға ортан жілік, омыртқа, күйеу мен қыздарға асықты жілік, төс, тағы сол сияқты рет-ретімен беріледі. Мойын омыртқа, тоқпан жілік, ірі малдың жамбасының шұқыршағы, жауырын, сирақ қонақтарға тартылмайды.
Ет тағамдарына сонымен қатар қуырдақ, сірне, жаубүйрек, борша, қарын бөртпе, әсіп, жөргем, қимай, ми палау жатады.
Сүт тағамдарын қазақ халқы бір сөзбен “ақ” деп атап, қастеpлейді. Сүттен дайындалатын әр түрлі өнімдердің өзінің ерекшеліктері мен тіпті емдік қасиеттері де бар. Сиыр сүтінен сұйық, қою, қоймалжың, ащы, тұщы, жұмсақ, қатты, ұнтақ түріндегі ұлттық тағамдар жасаса, ешкі сүтін емге қолданған. Бие сүтін ашытып қымыз, түйе сүтінен шұбат жасап, оларды әр түрлі ауруларға ем ретінде де пайдаланған. Сүт тағамдарының құрамы ақуыз, май және көмірсуларға өте бай, олар адам организмінде оңай қорытылады әрі сіңімді болады. Кейбір Сүт тағамдарында түзілетін сүт қышқылы адамның ас қорыту жүйесіндегі шіру процестерінің дамуын тежеп отырады. Ол денсаулыққа пайдалы және қоректік қасиеті мол.
Ұлттық сүт тағамдарына айран, қатық, шалап, қымыз, қымыран, байқаймақ, шыртылдақ, кілегей, қаймақ, құрт, сүзбе, уыз, ірімшік, іркіт т.б. жатады.
Ал ұннан әже - апаларымыз ежелден қазағымның символына айналған шелпек пен бауырсақ пісіріп, таба нан, салма, қаттама әзірлеген. Жұма сайын және әрбір мерекеге орай дастарқаннан бауырсақ пен шелпек үзілмеген.
Халқымыз дәнді дақылдардан да пайдалы тағам әзірлей білген. Соның ішінде: талқан, жент, тары, бидай көже, майсөк, бөкпе.
Халқымыздың ұлттығы мен салт - дәстүрін сақтап, ары қарай дәріптей білейік, ағайын!
