Қазақстан өзінің жер қойнауының байлығымен әйгілі. Бұл Жер қыртысының геологиялық құрылысы мен даму ерекшеліктеріне байланысты. Тау түзілу, магмалық жыныстардың енуі және метаморфизм (өзгеріске ұшыраған), яғни эндогендік процестердің әртүрлілігі, солармен байланысты тау жыныстарының құрылымында, минералдық және химиялық құрылысында болған қандай да бір өзгерістер түрлі пайдалы қазбаларды түзеді.
Пайдалы қазбалар деп, қазіргі техниканың даму деңгейінде, табиғи түрінде немесе өңделгеннен кейін шаруашылықта пайдалануға болатын минералдар мен тау жыныстарын айтады. Әдетте, таулы аймақтарда (қатпарлы және қатпарлы-жақпарлы аудандарда) және шөгінді қабығынан айырылған платформаларда рудалы қазбалар кені көптеп кездеседі.
Ал шөгінді түріндегі пайдалы қазбаларды (мұнай, газ, көмір, уран және т.б.) шөгінді қабығы бар платформаларда (жазықтарда) кездестіруге болады.
1919—1923 жылдардың өзінде Қарағанды тас көмір алабының өнеркәсіптік мүмкіндіктері анықталды. Содан бері Қазақстанда геологиялық пайдалы кендер ашылып, жоспарлы зерттеу жұмыстары жүйелі түрде жүргізіліп келеді.
Қазақстанда аса маңызды минералдық шикізат түрлерінің бәрі дерлік бар. Еліміздің жер койнауынан Менделеев кестесіндегі 105 элементтің, оның 70-інің мол қоры барланған және 60-тан астамы өндіріледі. 6 мыңға жуық пайдалы қазбалар кен орындары ашылған. Энергетика және минералдык ресурстар министрлігі мамандарының мәліметі бойынша (2007) республика дүние жүзінде уран, хром және марганец қоры жөнінен - екінші орында, мырыш, молибден, корғасын, мыс, вольфрам және алтын корынан - алғашкы бестікте, ал мұнай, темір және калайы қорынан - алғашкы он орынның біріне ие. Қазақстан Еуразия континентінде хром қорынан ең бай ел, ал марганец қорынан бүкіл ТМД-да басым ел. Алтын корынан Қазақстан дүние жүзі бойынша 5-орында, ал ТМД бойынша Ресей мен Өзбекстаннан кейінгі 3-орында. ТМД көлеміндегі мыс пен қорғасын корының жартысынан астамы, мырыштың 70%-ынан астамы Қазақстанда шоғырланған.
Пайдалы қазба орындары жанатын, кен және кен емес болып үш топқа бөлінеді.
Жанатын пайдалы қазбаларға мұнай мен газ, көмір, уран және т.б. кен орындары жатады.
Объяснение:
Жоспар.
1.Кішкене күшіктің үйге келуі.
2.Күшіктің ақылды төбетке айналуы.
3.Бөлтірікпен кездесуі.
4.Төбеттің соңғы сапары.
Кішкене күшікті түнде жаңбыр жауып тұрғанда, балалар үйге әкеліп қасқыр терісінен жасалған бөстектің үстіне қойып,өздері ұйқыға кетті.Күшік түнде қасқыр терісінен жасалған төсеніште ұйықтап,күндіз оны тартқылап ойнайтын болды.Ай өтіп,жыл өтіп күшік ақылды төбетке айналды.Иесіде оны қатты жақсы көретін.Мал баққанда қой қайыруға көмектесіп,үйді күзететін.Бір күні ауыл маңына келген бөлтірікті ауыл иттері көріп абалап қуып берді.Бөлтірік өзенге қойып кетіп арғы жағаға қарай жүзіп кетті.Ауыл иттері судан қорқып жағада тұрып қалғанда,төбет қана бөлтірікті суға түсіп қуа жөнелді.Жағаға шығар шықпастан қасқырға ұмтылып азуымен қарыстырып оны тістеп,қозғалтпай тастады.Кенет төбеттің мұрнына таныс иіс келді.Кішкене кезінен таныс иіс,талай тістеліп ойнаған,үстінде ұйықтаған өз төсеніш бөстегі еді.Төбет қасқырды босатты.Қасқыр оған бір қарап алдыда ағаштың арасына кіріп жоқ болды.Төбет ауылға қайтты.Жылдар өте ақылды төбет қартайды.Бір күні ол үйге келген ақсақалмен бірге ауылдан шығып кетті.Жолда түнде ақсақал ұйқыға кеткенде тұрып,өзенге түсіп,ағысқа қарай жүзе берді.Әлсіреп арғы жағаға өткенде өзіне қарап тұрған аш қасқырларды көрді.Айға қарап ұлыған қасқырларды жетекші қасқыр ырылдап басып тастады.Төбет оны таныды.Ол бұрынғы өзі босатып жіберген бөлтірік еді.Қасқырлар кеткен соң, төбет үлкен тастың артына қарай кетіп бара жатты. Жақсы ит иесіне өлігін көрсетпейді,-деген осы болар.
