Қазақстан жеріндегі тұңғыш теміржол магистралі 1894 жылдың 25 қазанында Покров слободасы (бүгінде РФ Саратов облысындағы Энгельс қ.) - Орал тар табанды темір жол телімінің құрылысы аяқталғаннан кейін ашылды. Осы жолдың 130 шақырымы қазіргі Қазақстан жері арқылы өткен. Арада 4 жыл өткеннен кейін Урбах-Астрахан тар табанды темір жол іске қосылды. Мұның да 77 шақырымы қазақ даласын басып өтті.
Солтүстік Қазақстанның дамуы үшін 1891-1896 жылдары салынған Транссібір магистралінің, дәлірек айтқанда, оның «қазақстандық» 190 шақырымының маңызы зор еді. Бұл жол қазақ пен орыс халықтарының экономикалық және мәдени жақындасуына үлкен үлесін қосты.
1901-1906 жылдары Қазақстан жерінің 1660 шақырымдық аумағын алған, Орта Азия мен Ресейдің орталығын қосатын, Орынбор-Ташкент темір жолы салынды.
1914-1917 жылдары болашақ Түрксібтің бір бөлігі Жетісу жолының Арыс-Пішпек телімі салынды.
1915 жылы Челябинскі-Троицкі-Қостанай (Қазақстан арқылы 166 км.) магистралі салынды.
1915-1917 жылдары соғылған Алтай темір жолының (Новосибирск-Семей) 122 шақырымы Қазақстан жері арқылы өтті. Бұдан басқа 1918 жылға дейін 117 шақырымдық Екібастұз-Ермак тар табанды темір жолы жұмыс істеп тұрды. 1918 жылға қарай Қазақстан аумағындағы шойын жолдың жалпы ұзындығы 2,6 мың шақырымға жетті.
Кеңес заманының алғашқы темір жолы 1920-1922 жылдары салынған Петропавл-Көкшетау телімі болды. Қазақстанның түкпірдегі аймақтарын дамыту және астықты шығару қажеттілігіне байланысты 1926-1931 жылдары Бурабай-Курорты және Ақмола стансалары арқылы Қарағандыға дейін жалпы ұзындығы 700 шақырымнан асатын жол салынды. 1924 жылы Құлынды-Павлодар теміржол желісі құрылды. Ембідегі мұнай кәсіпшілігінің дамуына 1926 жылдан басталған Гурьев-Доссор тар табанды жолы ықпал етті.
1927-1930 жылдар аралығында салынған ұзындығы 1444 км Түркістан-Сібір (Түрксіб) магистралінің аяқталуы заманалық оқиға болды. Ол Қазақстанды Сібірмен байланыстырып, республиканың экономикалық дамуына және шөлді жерлердің игерілуіне әсер етті.
Орталық Қазақстан өңірінің өндірісі үшін 30-шы жылдары салынған Ақмола-Қарағанды, Қарағанды-Балқаш (490 км), ал оңтүстік үшін Шымкент-Ленгір жол телімдері зор маңызға ие болған. Алтай тау кен өндірісінің дамуында 1930 жылы салынған Локоть-Защита (235 км), сосын Лениногорскіден Зыряновскіге дейін созылған жол шешуші рөл атқарды.
в xix в. началось широкомасштабное изучение истории и культуры народов северного кавказа, в том числе адыгов и . именно тогда.начинается изучение устного народного творчества - богатейшего культурного наследия наших народов.
первые адыгские и просветители развернули беспрецедентную и нелегкую работу по сбору образцов устного народного творчества. неоценимую помощь им оказали представители передовой интеллигенции, которые бывали на кавказе. они не только оказывали теоретическую, горской интеллигенции, но также содействовали обработке и опубликованию собранных материалов. фактически все собранные материалы печатались в центральных и краеведческих изданиях. в таких периодических печатных органах, как « вестник», «библиотека для чтения» и в специально учрежденных кавказских изданиях - «сборнике материалов для описания местностей и племен кавказа», «сборнике сведений о кавказских горцах», «терском сборнике», «кавказском сборнике», газетах «кавказ», «терские ведомости», «ставропольские губернские ведомости» и др.
печатались нартские сказания, легенды, сказки, песни и другие жанры устного народного творчества горцев северного кавказа. им и мировая общественность ознакомилась с неповторимой культурой горцев. устное народное творчество адыгов и занимает исключительно важное место в их духовной культуре. оно являлось не одно столетие единственным и самым важным «инструментом» воспитания подрастающего поколения в духе патриотизма и отваги. через героический нартский эпос, сказки, сказания, легенды, пословицы и поговорки прослеживаются основные этапы народа. в фольклоре адыгов и отражены их видение окружающей природы, их взаимоотношений с другими . в устном народном творчестве перед нами предстают не только легендарные герои, но и реальные личности, которые играли важную роль в судьбе своего народа. эти герои не одно столетие служили примером в воспитании подрастающего поколения. в фольклоре отображены не только основные вехи народа, но и народная мудрость, и его талант
