4-тапсырма. Мәтінді оқып, әр абзацтағы ойдың берілу тәсілдерін анықта (ақпарат беру, талдау, қорыту, хабарлама жасау).
Адам денсаулығының жақсы болуына оның көңіл күйі мен төңі-
регінде болып жатқан жағымды өзгерістердің маңызы ерекше. Қуа-
ныш, сүйініш, таңдану, сүйіспеншілік сезімдері адамның денсау-
лығына жақсы әсер етеді. Оның дене құрылысының өсіп-жетілуін
жақсартады, жұмыс істеу қабілетін арттырады. Ал болмашы нәрсеге
күйіну, қайғы-қасіретке түсу немесе біреудің табысына қызғаныш біл-
діру, жек көру сезімдері адамның денсаулығын нашарлатады.
Әлемге әйгілі ғалым Әбу Әли ибн Сина ауруларды емдеп, сауықты-
руда дәрілер мен хирургиялық әдістерден бұрын жылы сөздің қажет-
тігін айтқан. Біздің ата-бабамыз сөздің әсер ету күшін біліп, көптеген
мақал-мәтелдер қалдырған: «Жақсы сөз жан семіртеді», «Жылы сөз
жанға қуат береді», «Жақсы сөз жанды айықтырады, аурудың жазы-
луына жәрдемін тигізеді» т.б.
Адамның рухани күйі мен ішкі сезімі - денсаулықтың кепілі. Көңіл
күйді жадыратып, жүрекке жылы тиетін жақсы сөздер деніңіздің сау
болуына әсер етеді. Себебі жан мен тән егіз. Халқымыздың «Жаны
саудың тәні сау» деген мақалы өмірден алынған.
( «Денсаулық халык байлығы» кітабынан )​

Республиканың барлық өзендері Солтүстік Мұзды мұхит және ішкі тұйық көлдер алаптарына құяды. Екі алап арасындағы суайрық Сауыр-Тарбағатай тау жүйесінің қырқасы мен Сарыарқа, Торғай үстіртіарқылы өтіп, Оңтүстік Оралға тіреледі.

Солтүстік Мұзды мұхит алабы өзендерінің су ағыны тұрақты келеді. Бұл алқапқа жататын өзен Ертіс (Есіл және Тобыл салаларымен).

Республика өзендерінің едәуір бөлігі ішкі тұйық алапқа жатады. Ішкі тұйық алап ірі көлдерге құятын өзендер жүйесімен келесі сатыдағы кіші алапқа бөлінеді. Бұл көлдердің ірілері — Каспий, Арал теңіздері және Балқаш көлі. Ішкі тұйық алапқа ұсақ көлдерге құятын, құмға барып сіңіп кететін, сондай-ақ уақытша ағатын өзендер де жатады.

Каспий теңізі алабы Батыс Қазақстан өзендерін қамтиды. Оларға Жайық, Жем, Сағыз, Ойыл, Сары өзен, Қара өзен және т.б. жатады.

Арал теңізі алабына Оңтүстік жәнеОрталық Қазақстанның оңтүстік бөлігінің өзендері жатады. Өзендер шөл зонасында орналасқан және өзен желісі сирек. Басты өзендері Сырдария, Арыс саласы мен Шу,Сарысу, Торғай, Ырғыз, Талас өзендері. Бұлардың ішінде Сырдариядан басқасы Арал теңізіне жетпей құмға сіңіп кетеді.

Балқаш-Алакөл көлдер жүйесінеҚазақстанның оңтүстік-шығысындағы өзендер кіреді. Олар: Қаратал, Лeпci, Ақсу, Іле, Тентек, Сарқан, Басқан және т.б.

Сөйлемге фонетикалық талдау жасау:

Торы дөнен қос аяқтап шаба жөнелген.

(С.Мұратбеков).

Торы – 2 буын: то – ашық, ры – ашық.

Т - дауыссыз, қатаң;

О - дауысты, жуан, ашық, еріндік;  

Р – дауыссыз, үнді;  

Ы- дауысты, жуан, қысаң, езулік;

Сөзде 4 әріп, 4 дыбыс бар.

Дөнен – 2 буын: дө – ашық, нен – бітеу.

Д - дауыссыз, ұяң;

Ө - дауысты, жіңішке, ашық, еріндік;  

Н - дауыссыз, үнді;

Е – дауысты, жіңішке, ашық, езулік;

Н - дауыссыз, үнді.

Сөзде 5 әріп, 5 дыбыс бар.

Қос – 1 буын: бітеу.

Қ - дауыссыз, қатаң;

О - дауысты, жуан, ашық, еріндік;  

С - дауыссыз, қатаң.

Сөзде 3 әріп, 3 дыбыс бар.

Аяқтап – 3 буын: а – ашық, яқ – тұйық, тап – бітеу.  

А - дауысты, жуан, ашық, езулік;

Я – қосарлы дыбыс:

     - й - дауыссыз, үнді;

     -а - дауысты, жуан, ашық, езулік;

А - дауысты, жуан, ашық, езулік;

Қ - дауыссыз, қатаң;

Т - дауыссыз, қатаң;

А - дауысты, жуан, ашық, езулік;

П - дауыссыз, қатаң.

Сөзде 6 әріп, 7 дыбыс бар.

Шаба – 2 буын: ша — ашық, ба – ашық.

Ш – дауыссыз, қатаң;

А - дауысты, жуан, ашық, езулік;

Б – дауыссыз, ұяң;

А - дауысты, жуан, ашық, езулік;

Сөзде 4 әріп, 4 дыбыс бар.

Жөнелген- 3 буын: жө – ашық, нел – бітеу, ген – бітеу.

Ж - дауыссыз, ұяң;

Ө - дауысты, жіңішке, ашық, еріндік;

Н - дауыссыз, үнді;

Е – дауысты, жіңішке, ашық, езулік;

Л - дауыссыз, үнді;  

Г – дауыссыз, ұяң;

Е – дауысты, жіңішке, ашық, езулік;

Н - дауыссыз, үнді.

Сөзде 8 әріп, 8 дыбыс бар.