І ОҚЫЛЫМ Мәтінді мұқият оқып, тапсырмаларды орындаңыз. Грте ерте ертеде орман патшасы арыстан тоғайда ұйықтап жатады. Бір жорғалап жүргенін сезіпті. Арыстан ұйкысынан ызаланып оянып, тышқанды ұстап алып, өлтірмекші Сынғанда тышқан жалбарыны:

38%.

тышкан ойнактап, устінен

— Тақсыр, мені оттірмеңізші, бір жолга кешіре ҡоріңіз. Бір купі меп де бір қызметіңізге жарармын, — депті. Арыстан оныц созіне күліп: Сен өзің кішкентай бір тыпкансын. менін кандаї кызметіме жарамақсың, – деп жаны ашып.

тышқанды қоя беріпті. Тышқан байғұс қуанып, «арыстан досым», - деп, жүгіріп ойнап кете беріпті.

Күндердің күнінде арыстан жортып ойнап жүріп, аңшылардың құрған тұзағына түсіп қалыпты. Тыпырлап, акырып-бакырып жатса да тұзақтан құтыла алмапты.

Сол жерден өтіп бара жатқан тышқан арыстанның бұл халін көріп, қасына келіп каран тұрса,

сонда арыстан тышканға қарап: Мені кұткара аласын ба? – депті. Тышкан дереу тістерімен тұзактын жіптерін қиын кеп жіберіп, арыстанды тұзақтан құтқарыпты. Тышқан арыстанға: - Мені кішкентайсың, – деп мән бермеуші едің. Міне сені бір ажалдан алып қалдым, – депті. Осылайша арыстан жасалған жақсылықтың қайтарымы болатынын жақсы түсініпті.

2. Берілген сөздің елнонимін мәтіннен тауып жазыңыз баяғы заманда​

-Сәлем Сергей!

-Сәлем, Серік!

- Серік, сен «Табиғатты қорғау одағы» қашан құрылғаның білесін бе ?

- Әрине білемін, 1948 жылы әлемде алғаш рет "Табиғатты қорғау одағы"құрылды. 

- Сергей ал сен маған «Қазақстанның Қызыл кітабында» қандай деректер бар екенің айтып бере аласын ба?

- Онда тіркелген жануарлар мен өсімдік түрлері туралы қысқаша қазақша,ағылшынша деректер берілген. Сонымен бірге тіркелген жануардың суреті. Қазақстан аумағында таралу картасы,ол туралы ақпарат көрсетілген.

- Сергей, ал сен «Қазақстанның Қызыл кітабына» қазақ жерінде өсетін қандай өсімдік тір-

келген екенің білесің бе?

- Білемін әрине, "Қазақстанның Қызыл кітабына" өсімдіктердің 307 түрі кірген.

- Ал,  Қазақ жерінде мекендейтін қандай жануарлар «Қазақстанның Қызыл кітабына» тіркелген?

- Бүгінде Қазақстанның Қызыл кітабына 40 жануар кірген, оның ішінде Қарқұйрық, Алтай арқары, Қызылқұм арқары, Тоғай бұғысы, Қызыл қасқыр, Қабылан т.б.

- Жақсы біледі екенсін досым, ал мен біздің жерімізде өсетін қызғалдақтардың неше түрі «Қызыл кітапқа» енген екенің айтып берші?

- Тамаша, қызғалдақ гүлінің біздің жерімізде 32 түрі кездеседі.Оған себеп, жерімізде өсетін қызғалдақтардың 18 түрінің « Қызыл кітапқа» енгендігі.

- Рақмет, досым! Көп ақпарат біліп қалдық. Сау бол!

- Сау бол!

Объяснение:

Мекенден айрылганча, өмүрдөн айрыл  (чем лишиться отечества, лишись жизни).

Мекендин бактысы өмүрдөн кымбат (счастье отечества  дороже жизни). 

Мекендин кадыры башка жерден билинет (значение отечества познается на чужбине). 

Өз үй-өлөң төшөк, өз эл-өмүрлүк жөлөк (свой дом – мягкая перина, свой народ – опора жизни). 

Мекенсиз адам-үнсүз булбул (человек без отечества, что соловей без голоса). 

Жерин сүйбөс эл болбойт, элин сүйбөс эр болбойт (не бывает народа, не чтящего свою землю, не бывает джигита, не чтящего свой народ).