Ве́тер — поток воздуха, который движется около земной поверхности. В первую очередь ветры классифицируют по их силе, продолжительности и направлению. Так, порывами принято считать кратковременные и сильные перемещения воздуха. Сильные ветры средней продолжительности называют шквалами.
Жел-жер бетіне жақын қозғалатын ауа ағыны. Біріншіден, желдер күші, ұзақтығы және бағыты бойынша жіктеледі. Сонымен, импульстар ауаның қысқа мерзімді және күшті қозғалысы болып саналады. Орташа ұзындықтағы қатты желдер дауыл деп аталады.
Мәтін бойынша сұрақтар әзірлеу.
1. Тоғызқұмалақ қандай ойын? (ақыл - ой ойыны)
2. Ойынды қанша адам ойнайды? (2)
3. Әрбір ойыншыда қанша құмалақтан болады? (81)
4. Аңыз юойынша бұл ойынды кім ойлап тапқан? (қойшылар)
5. Ойын ережесі қандай? (Тоғызқұмалақ ойыны арнайы тақтада екі адам арасында ойналады. Ойын тақтасы – 2 қазан, 18 отау, 162 құмалақтан тұрады. Ойын басында әр ойыншыға бір қазан, тоғыз отауға тоғыз-тоғыздан салынған сексен бір құмалақ тиесілі.
Алғашқы жүріс жасаған ойыншыны – бастаушы, қарымта жүріс жасаған ойыншыны – қостаушы деп атайды. Кейде бастаушы үшін – ақ жағы, қостаушы үшін қара жағы деген тіркестерді де қолданамыз. Жүріс жасау үшін өз жағыңыздағы отаулардың бірінен біреуін орнына қалдырып, қалған құмалақтарды қолға алып, солдан оңға қарай бір-бірлеп таратамыз.
Тарату сәтінде құмалақтар өз отауларымыздан асып кететін болса, қарсыластың отауына таратамыз. Егер соңғы құмалақ қарсыластың тақ санды құмалағы бар отауына түсіп, ондағы құмалақтарды жұп қылса (2, 4, 6, 10, 12), сол отаудағы құмалақтар ұтып алынып, өз қазанымызға салынады. Егер соңғы құмалақ қарсыластың жұп санды құмалағы бар отауына түсіп (3 құмалақтан басқа), тақ қылса немесе өз отауымызға түссе, құмалақ ұтып алынбайды.)
6. Ойын соңында кім жеңіске жетеді? (Құмалақ саны көп ойыншы жеңіске жетеді)
7. Тоғызқұмалақтың қандай түрлері бар? (Қоздату, бестемше)
