7077788
02.04.2023 08:32

Ең алғаш табылып зерттелген түркі жазуы ескерткіштері Білге қағанға , Күлтегіне қойылған құлпытастардағы жазу . Көне түркі руна жазулары қашау әдісімен тасқа , түрлі бұйымдарға ( ағаш қасық , күміс тостаған , ыдыс ) ойып , сызып жазылған . Руналык жазбада 35 әріп бар , бұдан баска төрт таңба лт , нт , нг, рт деген дауыссыз дыбыстар тіркесін береді . Жазу оңнан солға қарай окылады . Түркі жазбаларына Тоныкөк ( Улан - Батордын жаңында ) ескерткішіндегі жазулар да жатады . Казакстан жерінен табылғандары - Талас өзені бойынан табылған тас мөрдегі жазу Алматы облысындағы Кетпен тауындағы тастагы жазулар ( үш жерде ) . Есік қаласының түбінен табылған күміс тостағандагы жазу . 1960 жылы Сыр бойындағы Шардара су қоймасын саларда ескі қамал орнынан саз балшықтан күйдіріліп жасалған түркі жазулы мөр табылды . Бұрынғы Семей облысының Үржар ауданынан , Шығыс Қазақстан облысының Шемонайхи ауданынан көне түркі жазуы бар екі қола айна табылған . 1985 жылы Шығыс Қазақстан облысы , Марқакөл ауданынан табылған көне түркі жазуы және Жайык өзені бойынан табылған қола айнадагы руна жазуының тарих үшін маңызы зор . Көне түркі жазуларында , әсіресе кұлпытастардагы жазуда Күлтегін , Тоныкөк , Біле каған , т.б. сиякты түркі елбасыларының істеген ісі , түркі жұртының сол кездегі жағдайы , басқа елдермен қарым - қатынасы , оларды дүниетанымы сипатталады . Күлтегін ескерткішін онын агасы Білге каған койғызған . Жапу мынадай содермен басталады " Танірідей тәнірден жаралған Білге ( дана ) қаған бұл таққа отырдым . Сөзімді түгел естіңдер , жалғасқан іні-жиенім , ұлым , руым , халкым Көңілдегі кандай сезім болса , мəнгі таска жаздым . Оны көріп , сонша біліңдер ! " Білге каған тұсында түркі елі дәуірледі . Ол өте жігерлі , қaйратты , әділ , акылды елбасы болды . Ол жазуда өзі туралы былай дейді : " Түркі халқы үшін түнде ұйықтамадым , күндіз отырмадым . Қызыл қанымды , қара терімді ағаздым. Жалаңаш халықты киіндірдім , жарлы халықты бай қылдым , аз халықты көп қылдым " . Ерте орта ғасырларда түркі халықтары өздерінің төл жазуымен бірге соғды жазуын да пайдаланған . Соғды жазуы дегеніміз --- орта ғасылардағы парсы жазуы . Соғды жазуының өз тілдеріне икемделген нұскасын түркілер алғашында "ұйғыр жазуы" , кейінірек "найман жазуы" деп атаған . Түркі халықтары ислам діні енген кезден бастап ( VIII — XII ғасырлар ) араб аліпбиін де қолдана бастайды . 1-2. Мәтіннің стилі мен жанрын анықтап , себебін дәлелдеңіз .
3. Мәтін бойынша « Түркі халқы үшін түнде ұйықтамадым , күндіз отырмадым » дегенді бір cөйлеммен жазыңыз.
4. Білге қағанның « Көңілдегі қандай сөзім болса, мәңгі тасқа жаздым » деген сөздерін калай түсінесіз?
5. Халқымызда батырларға қатысты көптеген мақал-мәтелдер бар . Бір макал жазыңыз .

Нажмите на рекламу ниже и сразу увидите ответ
Популярные вопросы:
Ответ:
kirovaalex16
13.10.2022 19:04

менің жазғы каникулым өте қызықты өтті. жазғы демалысымды мектеп кезінде қатты күтіп едім, енді міне, сол демалыстың санаулы соңғы күндері өтіп жатыр. алайда, демалысымның тез аяқталғанына жабырқамаймын. себебі, мектептегі достарымды, ұстаздарымды қатты сағындым. каникулымның барлық күні қызықты әрі есте қаларлықтай өтті. әдетте көп демалыс күндерін басқа қалада өткізгенді қалайды. ал, мен демалыс күндерімді ата-анамның қасында өткізгенді қалаймын. себебі, сабақ күндері ата-анама қолұшымды жиі бере бермеймін. өйткені, олар менің сабақты жақсы оқығанымды қалады, басқа нәрсемен айналысып, көңілімнің бөлінуін қаламады. сол үшін демалыс кезінде барынша ата-анама көмектескім келеді. алайда, басқа қалаларға да әжеммен бірге жиі барып тұрамын. мен үшін туған жерімде өткізген демалыс күндерім өте қызық. менің бұл жақта достарым өте көп. біз ер болғандықтан, көбіне футбол ойнағанды жақсы көреміз. алайда, одан басқа түрлі ойын ойнаймыз. каникулдың ортасында ата-әжем тұратын ауылға барып қайтамын. ол жақ мен үшін тамаша мекен, каникул басталса мені әсте сол жақ тартып тұрады. неге екенін білмеймін? ! ол жаққа барсам, ата-әжемнің ерке немересіне айналған соң шығар. олар өте жақсы , мен барсам бар дәмдісін алдыма қояды. атам маған үнемі дана, ұлы ғұламалар айтқан сөздерді жиі айтып отырады. мен олардың барлыған жадымда сақтауға тырысамын. өйткені, ол сөздер ға дұрыс жол бағыттайтын сөздер. мен үшін ең ашық аспан ата-әжем тұратын ауылдың аспаны. жұлдыздар аспанда саң мыңдап түрлі пішін көрсетіп тұрған секілді. атам екеуіміз жетіқарақшыны санап, ауылдың салқын самалымен ұйықтап, шығыстан атқан күнімен бірге оянамыз. таңғы шайды тәттілеп ішіп, айраннан ұрттап, азаннан кешке дейін ауыл ойнаймын. ауылда менің достарым өте көп, біз түрлі ойын ойнаймыз.  

0,0(0 оценок)
Ответ:
Ediнорог
30.11.2022 19:32

ерте кезеңнен ақ ата- , ұрпақ тәрбиесіне көп көңіл бөліп, оларды үлкенге тағзым, кішіге ілтипат етіп, бауырмалдыққа, мейірімділікке, ізеттілікке баулыған. «тәрбие – тал бесіктен басталады», «ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деген ұлағатты сөзді жадына әбден тоқыған.   сондықтан да ң бауырмал,   қайырымды азамат боп ержетуі, алдымен, ата-ананың тәрбиесіне, қоршаған ортаның үлгі-өнегесіне байланысты. ң алған тәрбиесіне қарай «тәрбиелі, өнегелі» екен деп тамсанса,   оғаш қылық көрсеткен «тәрбиесіз, өнегесіз» деп сөгетін болған. қазақта ең ауыр сөз – «тәрбиесіз», «тәрбие көрмеген» деген сөз. әрине, қай қазақ жаман болсын десін, демейді де, сондықтан да бетімді жерге қаратпа деп өсиет тәрбиесін айтып отыратыны белгілі.

0,0(0 оценок)
Полный доступ
Позволит учиться лучше и быстрее. Неограниченный доступ к базе и ответам от экспертов и ai-bota Оформи подписку
logo
Начни делиться знаниями
Вход Регистрация
Что ты хочешь узнать?
Спроси ai-бота