Принадлежность в казахском языке выражается при окончаний принадлежности — тәуелдік жалғау. Такую конструкцию «существительное» + «окончания принадлежности» ещё называют притяжательной формой существительных.
Местоимение Аффикс Пример
менің -ым/-ім/-м менің қалам-ым (моя ручка),
дәптер-ім (моя тетрадь),
бала-м (мой ребенок)
біздің -ымыз/-іміз, -мыз/-міз біздің дос-ымыз (наш друг),
біздің дос-тар-ымыз (наши друзья),
үй-іміз (наш дом),
әке-міз (наш отец),
әке-лер-іміз (наши отцы)
сенің -ың/-ің/-ң сенің дос-тар-ың (твой друг),
сендердің дос-тар-ың (твои друзья),
әже-ң (твоя бабушка),
әже-лер-ің (твои бабушки)
сіздің -ыңыз/-іңіз, -ңыз/-ңіз Сіздің кеңес-іңіз (Ваш совет),
Сіздің жол-ыңыз (Ваша дорога),
Сіздің кеңес-тер-іңіз (Ваши советы),
Сіздердің жол-дар-ыңыз (Ваши дороги)
оның олардың -ы/-і, -сы/-сі оның қалам-ы (его ручка),
бала-сы (её ребенок),
әже-сі (его бабушка),
қыз-ым-ның қалам-ы (ручка моей дочки),
Қайрат-тың әже-сі (бабушка Кайрата)
В казахском языке после гласных и согласных используются разные варианты аффикса. Перед окончанием принадлежности глухие согласные заменяются звонкими.
Исходное слово менің (моя, мой) сенің (твой, твоя) біздің (наша) сіздің (ваша) оның, олардың (их)
мектеп (школа) мекте-б-ім мекте-б-ің мекте-б-іміз мекте-б-іңіз мекте-б-і
Существительные с несогласованным определением используются с окончаниями принадлежности 3-го лица.
город красивый город город Алматы его город
қала әдемі қала-сы Алматы қала-сы қала-сы
В случаях притяжательной формы третьего лица к основе слова прибавляются окончания -ы/-і, -сы/-сі.
Например: Бас-ы (его/ее голова), үй-і (его/ее дом), ана-сы (его/ее мать), іні-сі (его/ее брат).
Так как в казахском языке отсутствует грамматическая категория рода, то существительные в случаях притяжательной формы третьего лица могут переводиться на русский язык, как в мужском, так и в женском роде. Если существительное стоит в одном из двух падежей: Направительном падеже (Барыс септік) или Местном падеже (Жатыс септік), то после окончания принадлежности (тәуелдік жалғау) добавляется буква «н».
Мен қалада тұрамын. Я живу в городе. Мен Ақтау қала-сы-нда тұрамын.
Мен қалаға барамын. Я поеду в город. Мен Ақтау қала-сы-на барамын.
Существует также особая форма принадлежности, которая образуется с аффиксов -нікі/-дікі/-тікі (-нікі — после гласных; -дікі — после звонких и сонорных согласных). Эта форма используется, если существительное или местоимение выступает в роли сказуемого. Мынау сіздің кереует-ініз. (Это ваша кровать). Мына кереует сіз-дікі. (Эта кровать — Ваша). К существительному окончания принадлежности не добавляются. Особые формы принадлежности: менің — менікі, сенің — сенікі, оның — оныкі.
Объяснение:
Надеюсь
Мұхтар Омарханұлы Әуезов – қазақтың ұлы жазушысы, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым, Қазақстан ғылым академиясының академигі (1946), филология ғылымдарының докторы, профессор (1946), Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957)Ол қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданындағы Бөрілі деген жерде 1897 жылы 28 қыркүйекте туған. Шыққан руы қожа. Мұхтардың атасы Әуез ескіше сауаты бар, араб, парсы, ортазиялық түркі әдебиетімен таныс болған. Мұхтар бала кезінде атасының үйретуімен арабша хат таниды. Мұхтардың әкесі Омархан да, атасы Әуез де Абай аулымен іргелес отыратын, құдалы, дос-жар адамдар еді. 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан кейін орыс мектебінің дайындық курсына ауысады. 1910 жылы Семей қалалық бес кластық орыс қазына училищесіне оқуға түсіп, соңғы класында оқып жүргенде «Дауыл» атты алғашқы шығармасын жазады. Училищені 1915 жылы аяқтап, Семей қалалық мұғалімдер семинариясына түседі. Семинарияда оқып жүріп Шәкәрім Құдайбердіұлының «Жолсыз жаза» дастанының негізінде «Еңлік-Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы маусым айында Ойқұдық деген жерде сахнаға шығарады.
