1.Бетің былғанса,су тазартады - Ашық рай. 3 жақ .Жекеше түрде.
2.Бөгемеңдер, жол беріңдер - Бұйрық рай. 2 жақ. Көпше түрде.
3. Ерлік белгі көрсеткісі келмеген, Қожантайдың өзіде ойға қала бастады - Шартты рай. 3 жақ. Жекеше түрде.
4.Осылар айта берсе екен, араласа берсе екен. Шартты рай. 3 жақ. Көпше түрде.
5)Көңілдегідей орындап шықса,жауынгерлерге де сыйлық берілсін - Шартты рай. 3жақ. Көпше түрде.
6. Асқар оянса, ұйқысы қанып, денесі сергіп қалған екен - Шартты рай. 3 жақ. Жекеше түрде.
7. Топырақ жұмсақ, майда болса, дән еркін өседі - Шартты рай. 3 жақ. Жекеше түрде.
8. Мұныңыз ілімге сәйкес келсе игі еді - Қалау рай. 3 жақ. Жекеше түрде.
9. Қарсыласуға, тіпті тоқтатып қоюға еркі бар - Қалау рай. 3 жақ. Жекеше түрде.
10.Сенің де айтқаның болсын - Бұйрық рай. 2 шақ. Жекеше түрде.
Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар - осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді. Атамыз қазақ қашанда адам мен табиғат ұғымы егіз деп санаған, себебі адам да табиғаттың ажырамас бір бөлігі. Сондықтан халқымызда «Жер-Ана» деген егіз үғым қалыптаскан. Жерді өз Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу – бағзы заманнан бергі ата салтымыз. «Жер шоқтығы - Көкшетау», «Жер жаннаты - Жетісу» деп, бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын білдірген. Сондықтан осындай баға жетпес байлық табиғатты аялау - біздің міндетіміз.
Біздің әрбір басқан қадамымыз, әрбір істеген ісіміз табиғатқа байланысты болғандықтан, оның біздің өмірімізде ерекше орын алуы сөзсіз. Бірақ, адамзаттың кейбір істері табиғатқа кері әсер етуде. Оның кері әсері біздің денсаулығымызға да зиян келтіреді. Табиғатты қорғау- табиғатты аялау әр адамның міндеті. Үлкен- кіші әрдайым оны таза ұстап, құрмет тұту қажет. Оның бізге қаншалықты қажет екені баршамызға мәлім.
Талай ақын жыршы ағаларымыз табиғатты өлең жырларына арқау етіп, жырлап өткен. Солардың біреуімен өз ойымды тәмамдағым келеді:
Табиғатта сезім де, құлақ та бар,
Ренжітсең қайғырып жылап та алар.
Аяласаң жаныңа шуақ тамар,
Қажығанда бойыңа қуат тамар. - демек, менің құрметті құрдастарым, табиғатты аялайық! Қолымыздан келгенше келер ұрпаққа табиғаттың әсемдігін сақтап қалайық!
