Сын есім тақырыбы бойынша тест сұрақтары 6.Сапалық сын есімді тап. А) сүтті сиыр В) малды ауыл С) үлкен үй Д) құмды жер Е) қарлы қыс
7.Сын есімнің салыстырмалы шырай түрі: А) жеп-жеңіл В) ауыр С) ірірек Д) қара Е) ашық
8.Синоним сөздерін анықта. А)Алыс-жақын В)Биік-аласа С)Мұғалім-шәкірт Д)Әдемі-жарық Е)Мұғалім-ұстаз
9. Сын есімнің түрлерін анықта. А) Сапалық, қатыстық В) Жіктеу, сілтеу С) Болымды, болымсыз Д) Жалпы, жалқы Е) Реттік, болжамды
10. Салыстырмалы шырайда тұрған сын есімдерді белгіле .А) Үлкен, таза, әдемі В) Үлкен, тазалау, әдемілеу С) Үлкендеу, тазалау, әдемілеу Д) Үлкендеу, таза, әдемі Е) Үлкен, таза, әдемілеу
11. Берілген сызбаға лайықты сөз тіркесін тап. «Сын есім + зат есім»
А)Оқушы дәптері В)Дәптер сенікі С)Дәптерге жазды Д)Әдемі көйлек Е)Менің дәптерім
12. «Жазғы еңбек» деген сөз тіркесінің сызбасын тап. А) Сын есім + зат есім В) Зат есім + зат есім С) Зат есім + сын есім Д) Сын есім + етістік Е) Етістік + сан есім
13. Жеңіл сөзіне антоним сөзді тап. А)үлкен В)жасыл С)аласа Д)қоңыр Е) ауыр
14.-ырақ,-ірек қай сын есімдерге дұрыс келеді: А)жақсы,әдемі В)жылы,жиіС)жаман,үлкен Д)ұқыпты,ескі е)қысқа,тар
15. Қандай? Деген сұраққа жауап беретін сөзді тап. А)жүз екі В)төртінші С)ақылды Д)саяхат Е) кеше
16. Синоним тап: әдемі - А)жаман В)үлкен С)жақсы Д)өте жақсы Е) сұлу 17.Антоним сөздерді көрсет. А)жақын,қысқа В)әдемі,сұлу С)жақсы,дұрыс Д)төмен,кішкентай Е)терең- таяз
18. Туынды сын есімді тап: А)күзгі В)көк С)үлкен Д)таза Е) әсем
19.Салыстырмалы шырайды көрсет. A)Ұп-ұзын. B)Сұп-суық. C)Үлкендеу. D)Аппақ. E)Тым биік.
20.Сын есiм нені бiлдiреді? A)Заттың сынын B)Заттың атын C)Заттың қимылын D)Заттың ретiн E)Заттың санын.
21.Сапалық сын есімді тап. А)үлкен үй В)малды ауыл С)сүтті сиыр Д)қарлы қыс Е)құмды жер
22.Сын есімнің салыстырмалы шырай түрі: А) жеп-жеңіл В) ауыр С) ірірек Д) қара Е) ашық
23.Синоним сөздерін анықта. А)алыс–жақын В)биік–аласа С)әдемі–жарық Д)әсем-әдемі Е)Мұғалім – оқытушы

24. Сын есімнің түрлерін анықта. А) Жіктеу, сілтеу В)Реттік, болжамды С) Болымды, болымсыз Д) Жалпы, жалқы Е) Сапалық, қатыстық
25. Салыстырмалы шырайда тұрған сын есімдерді белгіле. А) Үлкен, таза, әдемі В) Үлкен, тазалау, әдемілеу С) Үлкендеу, тазалау, әдемілеу Д) Үлкендеу, таза, әдемі Е) Үлкен, таза, әдемілеу
26. Берілген сызбаға лайықты сөз тіркесін тап. «Сын есім + зат есім»
А)Оқушы дәптері В)Таза дәптер С)Дәптерге жазды Д)Дәптер сенікі Е)Менің дәптерім
27. «Күзгі еңбек» деген сөз тіркесінің сызбасын тап .А) Сын есім + зат есім В) Зат есім + зат есім С) Зат есім + сын есім Д) Сын есім + етістік Е) Етістік + сан есім
28. Ауыр сөзіне антоним сөзді тап. А)үлкен В)жасыл С)аласа Д)қоңыр Е)жеңіл
29.-рақ,-рек қай сын есімдерге дұрыс келеді,белгіле. А)жақсы,әдемі В)жылы,жиі С)жаман,үлкен Д)ұқыпты,ескі е)қысқа, тар
30. Қандай? Деген сұраққа жауап беретін сөзді тап. А)қызыл В)төртінші С) жүз екі Д)саяхат Е) бүгін

ителгі

Қазақстанда биік таулар мен ормансыз жазықтардан басқа жерлердің бәрінде кездеседі. Әсіресе, Маңғыстау мен Сарыарқаның аласа таулы өңірлерінде көп ұшырасады. Баянауланың, Ерейментаудың, Қызыларайдың, Қарқаралының, Көкшетаудың қия тасты, қалың қарағайлы таулары ителгінің негізгі мекені болып табылады. Шәулісінің қанатының ұызндығы 34 – 39 см, салмағы 730 – 800 г, ұябасарының қанаты 37 – 41 см, салмағы 1000 – 1300 г. Қазақстанда ителгінің 5 түр тармағы кездеседі. Олардың реңі таралған аймағына қарай әр түрлі болып келеді. Бәріне ортақ белгі – сырт жоны қоңырқай сұрғылт, бауыры – сарғылт теңбілді болады. Ителгі қанаттарын жиі қағып, ауыр ұшады. Өте биіктеп, ұзақ қалықтайды. Негізінен, наурыздың аяғы – мамырдың басында құз-жартас кемеріне, биік қарағайдың басына ұя салады. Ұядағы 3 – 5 жұмыртқаны ұябасары бір айдан аса шайқайды. Балапандары 40 – 45 күннен соң ұядан ұшады. Бір жұптан орта есеппен алғанда жылына ғана қанаттанады. Негізгі қорегі – құмтышқан, сарышұнақ, майда құстар (торғай, кептер, түркептер, кекілік), сондай-ақ бауырымен жорғалаушыларды, ірі қоңыздарды, тіпті көкқасқа шегірткелерді де жей береді. Жемтігін бір орнында ұзақ отырып, тасадан күтеді, оны көре салысымен өте шапшаң ұшып, қуып жетіп ұстайды. Кейде құсты жоғарыдан шүйлігіп, қағып түсіреді. Тамыз – қыркүйекте жылы жаққа ұша бастайды. Жергілікті құстар республиканың оңт-нде, ал көпшілігі Таяу және Орта Шығыс Азияда қыстайды. Қырандардың ішінде баптауға ең көндіккіші осы – ителгі Арқа құсбегілері ителгіге қоян, үйрек алдырса, Сыр бойының құсбегілері қырғауыл, құр, шіл, кекілік алдыратын болған. Ал араб елінің құсбегілері ителгіні көбіне жорға дуадаққа салады. 20 ғасырдың 90-жылдарына дейін Қазақстанда 2 – 3 мың бас ителгінің ұялағаны белгілі. Бірақ 1992 жылдан бастап, бұл құсты шет елге (әсіресе, араб елдеріне) сату науқанының кең етек алуына байланысты, И. бей-берекетсіз ауланып, саны күрт төмендеді. Соңғы санақ бойынша Қазақстанда 100 – 150 жұп қана ұялаған (2001). Алматыдағы “Сұңқар” біріккен кәсіпорнының құс питомнигі мен Алматы хайуанаттар саябағында қолда өсіріліп, 100-ден аса ителгі табиғатқа жіберілді (1990 – 1995). Қазақстанда ителгі Ақсу – Жабағылы, Наурызым, Үстірт қорықтары мен “Алтынемел” ұлттық табиғи саябағында қорғалады. ителгілердің жылдан жылға санының азаюына байланысты, қорғауға алынып, Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген (1996).[2][3][4]

Мен таныган Абай

Абай 10 тамыз 1845 ж. қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға сұлтаны Құнанбайдың төрт әйелінің бірі, екінші әйелі Ұлжаннан туған.

Осындай текті ортадан шыққан Құнанбай мен Ұлжаннан туған төрт ұлдың бірі Абай жастайынан ақ ерекше қабілетімен, ақылдылығымен көзге түседі. Абай 10 тамыз 1845 ж. қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға сұлтаны Құнанбайдың төрт әйелінің бірі, екінші әйелі Ұлжаннан туған.Балаға сыншы әкесі осы баласынан қатты үміт етеді. Әкесі оның зеректігін байқағаннан кейін, 10 жасқа толған соң Семейдегі Ахмет Риза медресесіне береді.Медреседе төрт жыл оқығаннан кейін, оқудан шығарып алып, қасында ұстап, ел басқару ісіне баули бастайды. Әкесінің төңірегінде ел жақсыларымен араласып, өз халқының рухани мәдениет жүйелерімен жете танысады. Өзі билер үлгісінде шешен сөйлеуге төселеді. Ұтымды сөзімен, әділ билігімен елге танылып, аты шығады. Көп ұзамай, жетпісінші жылдардың бас кезінде Қоңыр Көкше дейтін елге болыс болады. Билікке араласып, біраз тәжірибе жинақтағаннан кейін ол халық тұрмысындағы көлеңкелі жақтарға сәуле түсіруге күш салып бағады. ыз 1845 ж. қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға сұлтаны Құнанбайдың төрт әйелінің бірі, екінші әйелі Ұлжаннан туған.

Объяснение: