Мәтін бойынша Ораздың портретін көшіріп жаз.

Жақсы дос – жан азығы. Досқа деген сыйластық сезімі – әр адамның бойында бар қасиет. Сыйластық сезім достар арасында берік орын алса, адам ешқашан жалғыздық көрмейді. Достардың бір-біріне деген құрметі зор болса, ол қиындықтан шығуда да, өмірдегі мақсатына жетуде де үлкен демеу болмақ. Ел арасында айтылатын мына бір аңыз есімізге түседі:

Ертеде, елімізде жаугершілік жиі болатын кезде, қазақтың екі жауынгері төс қағысып дос болады. Кенет тұтқиылдан жаудың қалың қолы шабуыл жасап, елдің мал-мүлкін тонап, азаматтарын айдап әкетеді. Досының қолға түсіп қалғанын естіген екінші батыр, күздің қара суығын елеместен, өзенді малтып өтіп, жау жатқан жағаға келеді. Анталаған жау әскері оны бас салып ұстап, тұтқынның сұрауымен қолбасына алып келеді.

Жігіт қолбасына:

- Мен қолдарыңа түскен бір жауынгерге құн төлеп, сатып алуға келдім. Бірақ менің беретін мал-мүлкім жоқ, тек өмірімді ғана бере аламын. Өмірімді алып, досымды босатыңдар, - деп өтінеді.

Қолбасы:

- Жарайды, мен сені қыршыныңнан қимай-ақ қояйын. Маған сенің көздерің керек, екі көзіңді ойып аламын, - дейді оған.

- Ол да болсын, көзімді ал да, досымды босат, - дейді жігіт.

Жау жағы оның екі көзін ойып алып, досын тұтқыннан босатады.

Әлгі жігіт тұтқыннан босаған досының иығына қолын салып, күлімдеп келе жатқан екен.

Мұны көрген жаудың қолбасы: «Мынадай ерлері бар халықты бетпе-бет ұрыста жеңу қиын екен» деп шешіп, әскерлеріне шегінуге бұйрық берген дейді. 

Досының өмірі, бостандығы үшін ер жігіт көзінен айрылғанына қапаланған да жоқ, керісінше, досының қауіптен құтылғанына риза. «Дос – қияметтік» деген сөз осындай қасиеттің көрінісі ретінде қалса керек.

Ерте заманның шешені әрі ойшылы Цицерон: «Достық өз бойына қаншама сан алуан пайдалы нәрселерді біріктірген десеңізші! Қайда барсаңыз да, ол сізге қызмет етеді, ол барлық жерде бар, ол ешқашан мезі қылмайды, ешқашан да орынсыз килігетін жері болмайды, ол сәттілікке жаңа сәулет береді, ол ортақтасқан сәтсіздіктер де көп мөлшерде өзінің уытын жоғалтады», - деген.

Достар сыйластығы бір-біріне қалтқысыз сенген, риясыз сенім сезіміне ие болған адамдардың арасында болады. Ол үлкен өмір жолынан өткен, тәжірибеде жинақталған, қиындықта сыналған сыйластық болса, анағұрлым берік болмақ. Қазақта «Киімнің жаңасы, достың ескісі жақсы» деп бекер айтпаған. Бала шағынан бір-бірінің мінезін, әдетін, ой-өрісін біліп өскен достар арасындағы сыйластықтың орны бөлек, ол анағұрлым берік әрі түбегейлі. 

«қазақ тілі мен әдебиеті т2» пәнінен 2-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

тыңдалым

электр қуатын үнемдеу - жаһандық деңгейдегі маңызды мәселе. оның көзін қарастыру үшін әлемнің сарапшылары талай бас қосты. осы бағыттағы жұмысты жүйелеу үшін қазақстанға бұұ өкілі гордон джонсон арнайы келді. ол елімізді аралап, желдің соғу бағытына зерттеу жұмысын жүргізген.

бізде жел қуатын пайдалануға арналған арнайы бағдарлама бар. алғашқы жоспар бойынша сағатына 1,82 трлн. киловат қуат өндіру көзделген. ал бағдарламаның екінші бөліміндегі бес мегаваттық жел қуаты бекеті қытай шекарасына жақын жоңғар қақпасының маңайында болады. осы жобаны жүзеге асыруға вашингтондағы әлемдік қоршаған ортаны қорғау тәуелсіз ұйымы екі миллион доллар қаржы бөлген.

ал осыған дейін оңтүстік қазақстан облысының кентау қаласында және қарағанды облысында жел станциялары салынған. қуат көздерін шығаруда биоқалдықтардың да орны ерекше. бейресми ақпаратта көрсетілгендей, жыл сайын мал шаруашылығы саласында құрғақ күйінде 22,1 млн. тонна қалдық болады екен. сонымен бірге, 17,7 млн. өсімдік қалдығын жарату мүмкіндігі бар.

жетісу өлкесіндегі су жүйесі еліміздегі судың жартысын құрайды. мұнда бес шағын су электр станциясы пайдалануға берілген. ендеше, су көзі тапшы аймақтар жел қуатын пайдалану керек. алпысқа жуық мемлекет өздеріне жел қуатымен жұмыс істейтін электр станцияларын салған. сондықтан бізге де қолда бар мүмкіндікті пайдаланатын уақыт жетті.

1. мәтінге тірек болатын сөздерді табыңыз.

а) ауыл, зерттеу, топырақ

в) отан, , қала

с) станциялар, зерттеу, қаржы

д) зерттеу, , күш [1]

2. мәтіннің негізгі идеясына сәйкес келетін тұжырымды анықтаңыз.

а) еліміздегі түрлі станцияларды көбейту

в) еліміздегі ауыз су мәселесін шешу

с) еліміздегі жер сілкінісінің алдын алу

д) еліміздегі өсімдіктерді қорғауға алу [1]

3. тыңдалым мәтіні мазмұны бойынша 1 «шын» ақпаратты белгілеңіз.

мәтіндегі ақпараттар

шын

жалған

а

қазақстанға бұұ өкілі гордон джонсон арнайы келмеген

в

жетісу өлкесінде бұрын бес шағын су электр станциясы пайдалануға берілген

c

бізде су қуатын пайдалануға арналған арнайы бағдарлама бар

[1]

16

жоба

4. бос орынға қажетті сөзді қойып сөйлемді толықтырыңыз.

/жетіспейтін, тәрбиеден, салттан, көп, арзан/

су көзі аймақтар жел қуатын пайдалану керек. [1]

5. мәтін мазмұны бойынша сұраққа жауап беріңіз.

жел станциялары қай жерлерде кездеседі?

[1]

оқылым

«астана опера» опера және театры қазақстанның елордасы астана қаласында есіл өзенінің сол жағалауында орналасқан. бұл театр сән-салтанаты асқақ ғимаратымен және залдардың көркемдігімен ғана емес, сондай-ақ талантты труппа орындайтын тамаша репертуарымен таң қалдырады.