Мәтіннен көмекші есімдері бар сөйлемдерді тауып, көшіріп жазындар Ұлы Жібек жолы

Байырғы заманда жердің түкпір-түкпірінде тұратын адамдар бір-бірімен сауда жүргізген. Алғашында ол қажетті заттармен айырбас ретінде жүзеге асқан. Мысалы, асыл тастар, алтын, күміс, тұз, шипалы өсімдіктер мен хош иіс сулары, азық-түлік және басқа да тауарлармен алмасқан. Кейіннен ақшаға сауда-саттық басталып, базар, жәрмеңке, сауда жолдары ашылды.

Ұлы Жібек жолының Қазақстан жерінен өткен жолы Сауран қаласы болды. Қазақстан жеріндегі орта ғасырдағы ірі қалалардың бірі. Жібек жолындағы тағы бір тарихи қала – Иасы, кейіннен Түркістан атанған. Түркістан ертеден «Екінші Мекке» деп аталып кеткен. Қожа Ахмет Иассауидің кесене ғимараты – бүкіл Орта Азиядағы сәулет өнерінің керемет үлгісі болып табылады.

Жібек жолындағы даңқты қалалардың бірі Отырар еді. Бүкіл Шығысқа аты әйгілі қала ең алғаш Фараб деп аталды. Әл Фараби атанған ұлы ғалым Әбу Насыр Ибн Мұхаммед шыққан қала. Ұлы Жібек жолында тарихи қалалардың қатарына Испиджап, яғни, Сайрам да жатады. Сайрам ұзақ жылдар бойы Жібек жолы бойындағы саяси жағынан да, экономикалық жағынан да, мәдени жағынан да еңсесі биік қалалардың бірі болып қалған. Сол тұстағы аса ірі сауда орталығы Тараз болды. Елдер оны саудагерлер қаласы деп атаған. Тараздың жүрегі – мешіттері, керуен сарайлары болса, базардың айналасында түрлі шеберханалар, наубайханалар орналасқан.

Ертеде Тараз қаласындағы сауда базарын көргендер «Тараз базары – әлем айнасы» дейтін. Себебі, бұл жақта кез келген дүниені айырбастауға, сату мен сатып алуға болатын.

Жолдың бойында Испиджаб, Тараз, Алматы, Отырар, Түркістан, Сауран, Сығанақ қалалары бой көтерді.

Мектеп туралы диалог

- Аружан, осы екеуміз қанша уақыт көрші тұрып, бірге ойнап жүрсек те, сенің қай мектепте оқитынынды ешқашан сұрамаппын?

- Шынымен де, ойнап жүріп мән бермегенбіз ғой, сірә. Мен қаламыздағы № 8 қазақ гимназиясында білім аламын, ал сен ше, Асылай, қай мектепте оқисың?

- Мен үйіміздің қасындағы №21 орта мектепте оқимын. Гимназияда оқыған қиын емес пе? Қандай сабақ тереңдетіліп оқытылады?

- Жоқ, еш қиындығы жоқ, оқыған балаға, әрине. Тек сабақтарымыз орта мектеппен салыстырғанда сәл кешірек аяқталады. Біздің мектеп физика – математика бағыты бойынша тереңдетілген білім береді.

- Сонда аптасына неше рет физика немесе математика сабағы жүргізіледі?

- Күнделікті.

- Күнде математика оқыған қиын ғой... Біз екі рет оқығанда қиналып жүрсек...

- Жоқ, мүлдем қиын емес. Керісінше, өте қызықты. Себебі біз түрлі есептер шығарамыз, сабақты жоғарғы оқу орындарының оқытушылары жүргізеді, ал физикадан түрлі тәжірибелер өткіземіз.

- Мен ешқашан сенің мектебінде болып көрмеппін, іші үлкен бе?

- Ия, мектебіміз биыл күрделі жөндеуден өткізілген болатын. Кабинеттердің іші толықтай жөнделіп, заман талабына сай техникамен қамтылған. Айтпақшы, келер аптаның дүйсенбі күнінен бастап 6 күн бойы мектебімізде «ашық есік» күндері өткізіледі, сонда келіп көруіне болады. Сонымен қатар біздің мектепте білім алғысы келетін оқушылар үшін арнайы емтихан ұйымдастырылады.

-Жақсы, көрсем, көрейін. Рахмет.

Автомобиль стал неотъемлемым спутником прогресса общества, он оказывает неоценимую человеку как в перевозках народнохозяйственных грузов, так и в перевозках пассажиров. Вместе с тем автомобиль может стать и причиной несчастных случаев. Каждый из нас ежедневно переходит улицу или дорогу, многие пользуются общественным транспортом, некоторые являются водителями машин или других транспортных средств – всё это делает нас участниками дорожного движения. Поэтому знание и соблюдение правил дорожного движения является необходимостью для нас. А нарушение этих правил может обернуться увечьем или даже гибелью. Государство заботится о безопасности движения. Строятся новые удобные дороги, подземные и надземные переходы, устанавливаются светофоры, отводятся места для пешеходных переходов, устанавливаются указатели скорости, с которой должны двигаться автомобили. На дорогах дежурят сотрудники дорожно-постовой службы. Почему же происходят несчастные случаи на улицах и дорогах? А все из-за того, что пешеходы и водители не всегда соблюдают правила дорожного движения. В последнее время в нашем городе появилось множество разных машин. Вместе с количеством машин увеличилось и количество дорожно-транспортных происшествий. В каждом транспортном происшествии бывает виновник, и этот виновник или водитель, или пешеход, поэтому соблюдать правила дорожного движения должны все. Пешеходы должны переходить дорогу по пешеходному переходу. Если рядом нет пешеходного перехода, нужно обязательно дождаться, чтобы дорога стала свободной. Перед тем, как перейти дорогу, посмотри сначала в левую сторону, потом в правую сторону. Очень опасно переходить дорогу перед близко идущим транспортом. Водитель, подъезжая к пешеходному переходу, должен пропустить пешеходов. Когда на светофоре горит красный свет, водитель обязан остановиться. Пешеходы не должны ходить по проезжей части. Они должны ходить по обочине дороги или по тротуару. Идти надо всегда навстречу движущемуся транспорту. Остановившийся трамвай надо обходить спереди, а автомобиль – сзади. Таким образом, только соблюдая правила дорожного движения, внимательно и уважительно относясь друг к другу, участники дорожного движения могут избежать опасностей на дороге и, возможно, продлить свою жизнь