қазақстан аумағында жердің құрлықішілік ағынсыз ең ірі су айдындарының бірі-қаш көлі орналасқан. көлдің ұзындығы 614 км, ал ені 3,5 – тен 44 км-ге дейін, бұл ретте су айдынының ең үлкен тереңдігі 26 метрге дейін. геологтар мен геоморфологтар көлдің 35000 жылдан астам уақыт бар екенін анықтады.
бұл көлдің бірегейлігі көлдің батыс және шығыс бөліктері оның суының минералдану дәрежесі бойынша күрт ерекшеленеді, сондықтан оның батыс бассейні - тұщы, ал шығыс – тұзды. қаш қаласының шөл даласында орналасқан феномені, ағыссыз, құрғақ континентальды климаты және жауын-шашынның аз түсуі ғалымдар мен ғалымдарды таң қалдырмайды.
қаш қаласының флорасы мен фаунасы таңқаларлық алуан. көлде 20 қ түрі бар! ежелгі қазақтар көлді - "қ ас" деп атаған (қ-тамақ). сондай-ақ 120 құс түрі бар, олардың 12-і қызыл кітапқа енгізілген. өсімдік әлемі құрлықта және суда өсетін өсімдіктердің 60 түріне дейін жетеді. ботаниктер мен зоологтар сирек кездесетін және бірегейлігіне байланысты өте көп өсімдіктер мен жануарлар бар.
көлдің аумағын жиектейтін бектау-ата тау тізбегі солтүстік қаш өңірінің ең әдемі орындарының бірі болып табылады. ашық ауа райында ұлы жартастар мен шатқалдармен көркем пейзаждың көріністері жүз километрге созылып жатыр.
көлдің туристік инфрақұрылымы іс жүзінде ғанына қарамастан, қаш көлі жағажайлық демалыс үшін, негізінен "дикарямен" келетін қазақстандықтар мен ресейліктердің арасында әлі де танымал орын болып отыр
Кедейдің қара шаңырағы. Жұпыны тұрмыс. Ескі кебеженің үстіне тозығы жеткен көрпе-жастық жиналған. Үйдің бір бұрышында Кендебайдың әкесі аң аулауға шыққанда қынына байлап алатын үлкен қанжарын қайрап отырады. Сырттан Кендебай кіреді.
Кендебай (басын иіп). Әке, ұзақ сапарға аттануға бел буған едім, соған ризашылығыңызды сұрай келдім. Ақ батаңызды беріңіз, жолға шығайын!
Кендебайдың әкесі (сақалын сипап). Ата дәстүрін ұстанып, алдымнан өткеніңе рақмет, ұлым. Рұқсат Алладан болар, тек сапарыңның мұрат-мақсатын түсіндіргейсің.
Кендебай. Әке, анау бізге көршілес Мергенбай батырдың ауылын жау шауып, әйелі мен өзін тұтқындап әкеткенінен хабардар боларсыз... Міне, содан бері үш жыл өтсе де оларды ешкім іздемепті! Осының бәрін мен кеше ғана батырдың соңында қалған жалғыз баласының аузынан естідім. Сонда қалай, жерімізді ойрандатып, батырымызды қорлатып, ұрпағымызды көз жасына бөктіріп қоятындай біз соншалық намыссыз ел ме едік?! Жоқ, мен бұған төзе алмаймын! Тап қазір аттанам да тірі болса, Мергенбай батырды кері алып қайтамын, ал өлі болса, жауымды талқандап қайтамын!
Кендебайдың әкесі. Сабыр, балам сабыр!.. (Пауза). Осыған дейін бұл жөнінде ештеңе айтпай келсем, сен тым жас болдың. Ал Мергенбай батырға араша түсіп, соңынан іздеу салатындай басқа ешкімнің реті келмеді... Енді міне, саған бәрі мәлім керегинди жаз
