5 тапсырмаБілім, ғылым, мәдениет,биіктік,мақсат,сөздерін пайдаланып деген өлең жолдарын төмендегі сызбаны негізге ала отырып, талдаңдар

1.Көгілдір ақ жайма жер-жиһан киіндіреді.(Аспан)

Голубая простыня весь свет одевает.(Небо)

2.Тұрады, дейін аспанға жетеді.
(Кемпірқосақ.)

Встанет, до небу достанет.
(Радуга.)

3.Кім төкпе жаңбырдың астында шаштарды суламайды?
(Шашсыз.)Кто под проливным дождем не намочит волосы?
(Лысый.)

4. Не мынадай : жұмсаққа деген қатты сұғынады, қарамастан және түйіршіктер қатар алқылдайды?
(Сеpьги.)Что такое: твердое в мягкое вставляется, и шарики рядом болтаются?
(Сеpьги.)

5. Қызыл бас
айлакер жұмыс істейді
(Тоқылдақ)Красная головка
работает ловко
(Дятел)

6. Аймақ көрікті, да жетпейсің.(Көкжиек)

 Виден край, да не дойдешь.(Горизонт)

7. Неше бы не жеді, ешқашан тоқ болмайды.(От)

 Сколько бы ни ел, никогда сыт не будет.(Огонь)

8. Мида жылайды, ал мидан бармайды.(Балшықшы)

 В болоте плачет, а из болота не идет.(Кулик)

9. Бірді таста- - сау уысты алды.(Дән)

 Одно бросил — целую горсть взял.(Зерно)

10. Қолмен, аяқтармен, ал в тауды лезет.(Қамыр)

Без рук, без ног, а в гору лезет.(Тесто)

ССалалас құрмалас сөйлем - құрамындағы жай сөйлемдердің баяндауыштары тиянақты тұлғада келіп , өзара бір-бірімен тең дәрежеде байланысқан құрмаластың түрі. Салаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір – бірімен бағынбай, тең дәрежеде байланысып, баяндауыштары тиянақты келіп жай сөйлемдерді жеке – жеке қолдануға болады.

Салалас құрамластың құрамындағы жай сөйдемдер өзара бір – бірімен екі түрлі жолмен байланысады.

1.   Интонация арқылы мағыналарының жаңындағына қарай іргелесе байланысады.

2.   Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір – бірінен өзара жалғаулық щылаулар арқылы байланысады.

   Ыңғайлас мәнді да, де,та, әрі, және , мен жалғаулық шылаулар.

   Қарсылық мәнді  бірақ, алайда , дегенмен, сонда да, әйтсе де, сөйткенмен, ал тәрізді жалғаулық шылаулар.

    Себеп – салдар мәнді өйткені , себебі, сол себепті, сондықтан, неге десеңіз тәрізді жалғаулық шылаулар;

   Талғау мәнді не, немесе, я, яки, не болмаса, я болмаса, яеи болмаса, әлде тәрізді жалғаулық шылаулар.

   Кезектес мәнді кейде, бірде , біресе тәрізді жалғаулық шылаулар.

3.   Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері .

Салалас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдер бір – бірімен өзара белгілі мағыналық қарым – қатынаста айтылады. Мағыналық қарым-қатынаста жұмсалуына қарай салалас құрмалас сөйлем мынадай алты түрге бөлінеді :

1.   Ыңғайлас салалас.

2   Қарсылықты салалс.

3.                  Себеп – салдар салалас.

4.                  Ілектес салалас.

5.   Талғаулы салалас.

6.    Кезектес салалас.