1-ТАПСЫРМА. 135-БЕТТЕГІ ОҚЫТЫМ МӘТІНІНЕН АНЫҚТАУЫШ ҚАТЫСҚАН 5 СӨЙЛЕМДІ КӨШІРІП
ЖАЗЫҢЫЗ. АНЫҚТАУЫШТЫҢ ҚАЙ СӨЗ ТАБЫНАН
ЕКЕНІН АНЫҚТАҢЫЗ.

Моңғолия империясы Бұл үздіксіз территориялардан тұратын империялардың ішіндегі ең ірісі және тарихтағы екінші ірі империя болды. Оның жасаушысы 1206 жылы әртүрлі моңғол тайпаларын біріктіре білген және қазіргі Моңғолия мен Сібірдің аудандарымен сәйкес келетін аймақтан бастап территориялық экспансия процесін бастаған Шыңғысхан болды.

Бұл көшпелі халық 30 миллион шаршы шақырымнан асатын территорияны басқара алды. Ең үлкен кеңейту кезінде ол Қытай, Персия, Месопотамия, Ресей сияқты маңызды аймақтарды және Шығыс Еуропаның бір бөлігін қамтыды.



Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін, императорлық аумақ оның ұлдары арасында бөлінді, бірақ бәрі біртұтас көсем - Ұлы ханның егемендігінде болды. Ол әлі де өз доминаттарын кеңейтуді жалғастырғанымен, 1368 жылы оның ыдырауына әкелетін кейбір декадация белгілері пайда бола бастады.

Моңғолдар өздерінің әскери жорықтарында қарсыластарын бағындыру үшін террорды қолдануды қарсылық көрсетпегендерге төзімділікпен біріктірді. Олар сонымен қатар сауда-саттыққа үлкен мән беріп, әлемдегі кейбір маңызды коммерциялық бағыттардың өз жерлері арқылы өтуін пайдаланды.

4)В
5)Д
6) Мұнда қолым билікке, тақ-мансапқа жетті деп, асып-таспа. Өз қалпыңа, сабаңа түс. Алды-артыңа қарап сөйле. Өз әліңді, жолыңды, жөніңді біл деген ой, қағида жатыр.
7) Осы заманда жұмыссыз,еріншек,жаман заттарды жасайтын,арақ ішетін адамдарды жаман деп санаймын.

8)Менын ойымша «Өрге жүзер өнегелі ісімен, таңда адал дос өз теңіңнің ішінен» сен дос таңдағанда дурыс таңдауды жанылмауды тусындыреды.
9)Ақылды,тәрбиелі,зерек
10) Жарық дүниеден озарында соңғы сөзін айтып қалуға мүмкіндігі болған адам Жаратушы иеміздің аса зор рахымшылығы түскен адам шығар. Егер солай болса, мұндай рахымшылыққа бөленген жанның бірі – Доспамбет жырау. Ол 1523 жылы қазіргі Астрахань маңында ұрыс үстінде опат болған көрінеді. Доспамбет жырау сонда отызға да жеткен жоқ екен.
11) Ата-бабаларымыздан бүгінгі күнге көптеген ертегілер қалды.Солардың бірі – "Аяз би" ертегісі."Аяз би әліңді біл,құмырсқа жолыңды біл" деген бір-екі ауыз сөзді білмейтін адам жоқ шығар.Ертегінің бас кейіпкері – Жаман.Бұл кейіпкер - халықтың "елді осындай адам билесе екен" деген тілегінен туған кейіпкер.
Жаман ертегі барысында өзінің жақсы қырларын көрсетеді.Ханға жаман адамды,жаман шөп пен құсты анықтап береді.Қасиетті тастың,ханның тұлпарының сырын ашып береді.Тіпті хан:"Мен хан ұрпағынанмын ба?" деп оны анықтауды бұйырғанда,Жаман ханның отбасында тек өзі хан екенінің,арғы аталарының бәрі наубайшы болғандығын дәл айтып береді.Хандықтағы ауқатты байдың отыз бестегі қызын да өзінің ақылдылығымен,қайсарлығымен алады.Жаманның ханның сүйікті уәзірі болғандығын көре алмаған қалған уәзірлердің қастандықтарына да төтеп беріп,әділ болады.Ең соңында халық оны ақ киізге көтеріп хан сайлайды.
Қорытындылай келе,ертегіде «Жаман таққа мінген соң, ешбір соғыссыз, бес хандықтың қонысын біріктіріп, ел арасында достық орнатыпты» делінген. Әр ханның адамдары өз елінен әділдік таппаса, бұған келіп, қосыла беріпті. Сол уақыттан бастап әділдігі үшін бес ханның елі Жаманға: «Аяз би» деп ат қойып, сол аты өле-өлгенше қалды дейді.Оның жасаған әр ісінен көреген хан болғандығын байқаймыз.