Абай Құнанбаев: Екінші қара сөз Мен бала күнімде естуші едім, біздің қазақ сартты көрсе, күлуші еді «енеңді ұрайын, кең қолтық, шүлдіреген тәжік, Арқадан үй төбесіне саламын деп, қамыс артқан, бұтадан қорыққан, көз көргенде «әке-үке» десіп, шығып кетсе, қызын боқтасқан, «сарт-сұрт деген осы» деп. Ноғайды көрсе, оны да боқтап күлуші еді: «түйеден қорыққан ноғай, атқа мінсе - шаршап, жаяу жүрсе - демін алады, ноғай дегенше, ноқай десеңші, түкке ыңғайы келмейді, солдат ноғай, қашқын ноғай, башалшік ноғай» деп. Орысқа да күлуші еді: «ауылды көрсе шапқан, жаман сасыр бас орыс» деп. Орыс ойына келгенін қылады деген... не айтса соған нанады, «ұзын құлақты тауып бер депті» деп. Сонда мен ойлаушы едім: ей, құдай-ай, бізден басқа халықтың бәрі антұрған, жаман келеді екен, ең тәуір халық біз екенбіз деп, әлгі айтылмыш сөздерді бір үлкен қызық көріп, қуанып күлуші едім.
Енді қарап тұрсам, сарттың екпеген егіні жоқ, шығармаған жемісі жоқ, саудагерінің жүрмеген жері жоқ, қылмаған шеберлігі жоқ. Өзіменен өзі әуре болып, біріменен бірі ешбір шаһары жауласпайды! Орысқа қарамай тұрғанда қазақтың өлісінің ахиреттігін, тірісінің киімін сол жеткізіп тұрды. Әке балаға қимайтұғын малыңды кірелеп сол айдап кетіп тұрды ғой. Орысқа қараған соң да, орыстың өнерлерін бізден олар көп үйреніп кетті. Үлкен байлар да, үлкен молдалар да, ептілік, қырмызылық, сыпайылық - бәрі соларда. Ноғайға қарасам, солдаттыққа да шыдайды, кедейлікке де шыдайды, қазаға да шыдайды, молда, медресе сақтап, дін күтуге де шыдайды. Еңбек қылып, мал табудың да жөнін солар біледі, салтанат, әсем де соларда. Оның малдыларына, құзғын тамағымыз үшін, біріміз жалшы, біріміз қош алушымыз. Біздің ең байымызды: «сәнің шақшы аяғың білән пышыратырға қойған идән түгіл, шық, сасық казақ», - деп үйінен қуып шығарады.
Оның бәрі - бірін-бірі қуып қор болмай, шаруа қуып, өнер тауып, мал тауып, зор болғандық әсері. Орысқа айтар сөз де жоқ, біз құлы, күңі құрлы да жоқпыз. Бағанағы мақтан, бағанағы қуанған, күлген сөздеріміз қайда?
Тапсырма :
1. Қазақ даласына келген орыс-ноғай мәдениеті туралы Абайдың пікірі қандай?

1. Миыңызды артық ақпаратпен шаршатпау үшін барлығын жазып жүріңіз. Жадыңызға сеніп қалмаңыз.

2. Басым талаптар тізімін жасаңыз. Осылайша, қажетсіз істерді екінші қатарға ысырып, бар күшіңізді тек маңыздысына жұмсайсыз.

3. Әр аптаның соңында келер аптаға арнап жоспар құрыңыз. Бір қарағанда, уақытты шығындау болып көрінгенімен, ойдың нәтижелілігін арттырады.

4. Әрдайым өзіңізбен бірге қағаз, қалам алып жүріңіз. Оған ойға келген жақсы идеяларды жазып жүретін боласыз. Немесе диктофонды пайдалануыңызға болады.

5. Егер өзге адамның өтініші сіздің мақсатыңызға сай келмесе, «жоқ» сөзін айтып үйреніңіз. Екі жаққа да тиімдісі осы болмақ.

6. Істі бастамас бұрын парқын танып, жеті рет өлшеп, бір рет кесіңіз. Бірақ, көп ойланбаңыз.

7. Жоспарыңызда өзіңізді дамытатын істер міндетті түрде болсын.

8. Айналысып жүрген ісіңізге саналы түрде баға беріңіз. Сіз өз уақытыңызды не нәрсеге жұмсап жүргеніңізді білуіңіз керек. Әрбір ісіңіз мақсатыңызға жақындатуы тиіс.

9. Уақытты үнемдеуге қатысты кітаптар оқып, оларда жазылғандарды міндетті түрде пайдаланыңыз.

10. Зиянды әдеттеріңіздің қаншалықты көп екенін бақылаңыз. Олар сіздің айтарлықтай уақытыңызды алады. Мұндай әдеттеріңізді тізімдеп, кезекпен арылыңыз. Ең дұрысы – зиянды әдеттерді пайдалысымен алмастыру.

11. Жағымпаздану үшін өзгелердің жұмысына көмектеспеңіз. Осылайша, өзіңізге жұмсауға болатын уақытты шығындайсыз.

12. Мақсатыңызға жету барысында жеткен табыстарыңызды жазып отыратын журнал бастаңыз. Оны үнемі толықтырып, дұрыс бағытта жылжып келе жатқаныңызға көз жеткізіңіз.

13. Барлық істі мінсіз етіп орындаудың қажеті жоқ. Мысалы, Абайдың стилінде жазғым келеді деп, өз өлеңіңізді 20 рет түзетудің нәтижесі болмайтыны анық.

14. Өзіңізге көп жүк артпаңыз. Екінші саптағы жұмыстарды кейінге қалдырып, ең маңызды дегендерін күні бойы отырып жасауыңызға болады.

15. Бәсекелестікпен алданып қалмаңыз. Сіз қазір маңызы жоқ іспен белсенді түрде айналысып кетуіңіз мүмкін. Бұл жағдайда уақытыңызды тиімді пайдаланып жүрсіз деп айта алмаймыз.

Объяснение:

15 тәсіл уақытты үнемдеудің

1. Найдите второе слово во множественном числе в причастии.

А) Вы идете.

Б) Поехали.

Б) Вы идете.

Отменить выбор

2. Какое слово имеет зависимый предлог?

А) летнее время

Б) почти сказал

Б) было написано

3. Проблемы с успехом.

А) кто? Какая?

(B) Кто? Какая?

Б) от кого? Почему?

4. Метафора -

А) использование явлений и предметов в переносном смысле на основе сходства.

Б) слово, обозначающее движение, действие, состояние вещи. Б) группа слов, которая не означает имя, прилагательное, количество вещей, их названия, а употребляется вместо них (существительные, прилагательные, числительные).

Б) группа слов, которая не означает имя, прилагательное, количество вещей, их названия, а употребляется вместо них (существительные, прилагательные, числительные).

5. Уравнение -

А) художественная концепция, отражающая знак, свойство, качество вещи, вещи, явления путем сравнения с чем-то другим.

Б) означает вещь, вещь, явление или знак, свойство вещи, вещи, явления.

Б) использование явлений и предметов в переносном смысле на основе сходства.

6. Кто такой Жаксылык Ушкемпиров?

А) спортсмен

Б) певец

Б) композитор

7. Спорт -

А) гарантия здоровья

Б) крепкого здоровья

Б) большое богатство

8. «Гибкий» перевод.

А) ловкий

Б) успех

Б) битва

9. Определите виды спорта.

А) хоккей, лыжи, настроение

Б) хоккей, ТВ, плавание

Б) хоккей, лыжи, плавание

10. Амулет Тараза -

А) Кыз Жибек и Толеген

Б) Купола Карахана и Айши Биби

Б) Великий шелковый путь

11. Самая большая библиотека в мире.

А) Сидя

Б) В Таразе

Б) На Великом шелковом пути

12. Что дает скромная одежда?

А) плод человеческого интеллекта, эстетического вкуса и труда.

Б) эстетический вкус

Б) внешний образ

13. Перевод слова «талисман»

А) талисман

Б) купол

Б) мавзолеи