ҰЛТЫМЫЗДЫҢ ҰЛЫҚ ӨНЕРІ Күй – көне замандардан күні бүгінге дейін халқымызбен бірге жасасып келе жатқан ең киелі де қастерлі, сырлы да сұлу өнер. Ұлт мәдениетінің арғы-бергі тарихын зерттеп, жүйелеп, бүгінгі жас ұрпақтың кәдесіне жарату және оны әлемдік деңгейде насихаттау мақсатында жасалған “Мәдени мұра” мемлекеттік бағдарламасы аясында “Қазақтың дәстүрлі 1000 күйі” жобасының жүзеге асырылуын ұлттық музыка тарихындағы елеулі оқиға деп бағалаймын. Қазақтың ұлы ақыны Абай: “Құлақтан кіріп бойды алар, Әсем ән мен тәтті күй”, деп жырлағандай, қазақтардың сан буыны Құрманғазы, Дәулеткерей, Байжігіт, Тәттімбет, Қазанғап, Сүгір, Тоқа, Абыл сияқты халқымыздың асыл өнерін ұстаған ұлы күйшілердің мол мұрасымен сусындап өсті. “Қазақтың дәстүрлі 1000 күйі” шеңберінде бағзы замандардан келе жатқан күй атасы Қорқыттан бастап Ықыласқа дейінгі қобызға арналған күйлер мен Сармалай бастаған сыбызғы күйлерінің де сараланып осы жинаққа енгізілуі – жобаның құнын арттыра түсетін соны жаңалық. Еліміздің алуан аймақтарында қалыптасқан Шығыс, Батыс, Арқа, Қаратау, Жетісу, Сыр бойы, Маңғыстау күй мектептері ғана емес, елімізден тысқары Моңғолия, Қытай қазақтарының күй дәстүрлерінің бір жобада тоғысуын терең тамырлы халқымыздың мәдени бірлігінің айқын айғағы деп бағалаған жөн. Қай замандағы болмасын күй өнеріндегі ортақ сарын – азаттыққа, бостандыққа ұмтылу, ел тәуелсіздігін аңсау. Осы тұрғыдан алғанда, қазақ күйлері – халқымыздың ғасырлар бойы армандап, бүгінгі ұрпақ жүзеге асырған, тәуелсіздікті жақындатқан ең қастерлі құндылық. Қазақтың Д.Нұрпейісова, Қ.Жантілеуов, Ж.Қаламбаев, Д.Мықтыбаев, Т.Момбеков, Г.Асқаров, У.Бекенов, Қ.Ахмедияров, Ә.Есқалиев, А.Үлкенбаева, т.б дәулескер домбырашылар орындауындағы 1000 күй ұлтымыздың ұлы қазынасы ретінде туған халқының жүрегіне жол тартты. Оның бүгінгі және болашақ ұрпақтың рухани азығы мен игілігіне айналатынына және жаңа ізденістерге бастап, алдағы уақыттарда жарасты жалғастығын табатынына кәміл сенемін. Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ, Қазақстан Республикасының Президенті. БАҒА ЖЕТПЕС БАЙЛЫҚ Ел өміріндегі елеулі оқиға саналатын, қазақ үшін қабырғалы да қазыналы іс – күні кеше ғана тұсауы кесілген “Қазақтың дәстүрлі 1000 күйі” антологиясы дер едім. Ұлттың ұлылығын, жұрттың мықтылығын танытатын рухани құндылықтары, оны мұра етіп қалдырған ой өлшемі биік, қаны да, жаны да таза арыстар екені айдан анық. Бұл Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың тікелей тапсырмасымен, Мәдениет және ақпарат министрлігінің ұйытқы болуымен “Мәңгілік сарын: қазақтың 1000 күйі мен 1000 әні” жобасы негізінде іске асып отырғанынан хабардармын. Жалпы, күй өнерінің өмірге келген кезеңін тап басып ешкім айта алмаса керек. Тіпті біздің дәуірімізге дейін де алуан түрлі сарындардың болғаны, оны орындаған аспаптардың сақталғаны мәлім. Ал көне ғасырдағы Қорқыт, ХІІ ғасырдағы Кетбұға, ХІV-XV ғасырлардағы Асанқайғы, Қазтуған, XVІ-XVІІ ғасырлардағы Байжігіт, XVІІІ ғасырдағы Абылайхан, XІХ ғасырдың басындағы Құрманғазы, Абыл, т.б. алыптар, олардың ізін қуған дара таланттар тарау-тарау әңгіменің, том-том кітаптың арқауы болары сөзсіз. Болып та жатыр. Осы жауһарларымызға кешегі кеңестік дәуірде көп мән бере қоймадық. Атүсті қарап, өзгенің әніне еліктеп келдік. Сөйтсек, кіммен де болса тереземіз тең түсетін, иықтаса алатын дүниелеріміз жетіп артылады екен. Соның бір парасын кезінде А.Затаевич жинақтап бастырса, Е.Брусиловский опералық шығармаларға тиімді пайдалана білді. Мұның өзі қазақтың ән мен күйін қажетіңе жарата алсаң, қандай шығармамен де ұштасып кететінін, ажарын ашып, айбынын асыратынын аңғаруға болады.
Выбирай любое
Объяснение:
Кочевая жизнь в суровых условиях степи и полностью натуральное хозяйство вынуждала людей заниматься производством всего необходимого самостоятельно. Так зародились казахские народные ремесла, которые удовлетворяли все потребности людей, и довольно редко становились предметом торговли. В племенах кочевников было гендерное разделение по видам ремесленных работ: мужчины занимались обработкой дерева, металла, кожи и другими видами промыслов, требующих силы, и традиционно связанных с мужской деятельностью; а женщины работали в сферах, где нужна усидчивость и кропотливая работа – изготовление и обработка войлока, шерсти, различные виды плетения и вышивки.
Позднее, в XIX веке присоединение Казахстана к Российской Империи и развитие торговли привели к снижению роли народных ремесел, хотя, с другой стороны, новые привозные материалы и сырье позволили ремесленникам расширить свои возможности, и реализовать новые идеи. В итоге, ремесла стали прерогативой отдельных специалистов, которые начали создавать изделия исключительно на продажу. Сегодня народные ремесла являются отражением богатой кочевой культуры Казахстана, а ремесленные изделия, в основном, служат подарками и сувенирами.
Дерево
Одним из важнейших материалов в жизни казахских кочевников было дерево. Из него изготавливали детали каркаса юрты, мебель, посуду, и другие предметы быта. В основном, деревообрабатывающее ремесло было развито на севере Казахстана, с большим количеством леса.
Самым важным ремеслом было изготовление деталей для юрты: стенок-решеток «кереге», жердей для крыши «юк», и обода-навершия «шанырак». Создание крепкого и геометрически правильного каркаса для постоянного жилища требовало высокого ремесленного мастерства. Причем, «шанырак» был самой сложной и важной конструкцией, его передавали по наследству, и довольно часто его украшали различными резными орнаментами.
Также, из дерева делали некоторые детали для седел, рукоятки для рабочих инструментов, различные шкафчики и сундуки. Отдельным ремеслом по работе с деревом было изготовление казахских музыкальных инструментов «кобыза» и «домбры».
Металл
Менее рас материалом для ремесленников были различные металлы, но кузнечное ремесло было важным умением в жизни кочевников – из металла делали подковы, стремена, детали упряжки, а также ножи, и различные инструменты. В основном, ремесла, связанные с работой по металлу, были развиты слабо. А с развитием торговли, привозные изделия полностью заменили местное производство. Однако, навыки в работе по металлу применялись также в работе казахских ювелиров.
Кожа
Кожевенное ремесло составляло еще одну важную часть в жизни казахов. Из кожи диких и домашних животных делали зимнюю одежду, шапки, детали седел и другой амуниции для лошадей. Некоторые виды одежды были настолько качественными и удобными, что слава о них рас по странам Центральной Азии, и они высоко ценились на базарах Востока. Также, массовым среди кочевников было сапожное ремесло, так как зимой и летом казахи носили сапоги. Помимо этого, из кожи делали сосуды для воды и кумыса. И хотя работа с кожей была прерогативой мужчин, в этих ремеслах часто были задействованы и женщины.
Войлок и ткацкие ремесла
Изготовление и обработка войлока было базовым ремеслом казахских кочевников, и этим занимались женщины. В первую очередь войлок использовали для покрытия юрт. Войлок использовали для пошива тапочек, а тонкий войлок был материалом для различной одежды. Также, войлок служил основой для ковров «текемет», которыми устилали пол в юрте, и для красивых ковров «тускииз», украшавших стены юрты. Вместе с этим было хорошо развито ковроткачество из шерсти и тонких полос ткани. А в более древние времена было повсеместно рас ремесло плетения циновок.
Ювелирное и косторезное искусство
Казахи также были отличными ювелирами, и владели многими техниками работы с металлом – ковкой, чеканкой, штамповкой и другими. Основным материалом было серебро, хотя встречались изделия из золота. Ювелиры создавали различные кольца, браслеты, серьги и подвески, а также детали одежды – пряжки и пуговицы. Особым видом ювелирного искусства Казахстана можно назвать косторезное ремесло, где из костей и рогов животных мастера вырезали различные фигурки, а также делали тонкие пластинки с рисунками и узорами, которыми потом инкрустировали предметы мебели.
