ПОМАГИТЕ НЕ удаляйте
3-тапсырма. Мәтінді оқып, сұрақтарға жауап беріңіздер

«Айқаптың» өткен жылғы үшінші нөмірінде Шәкәрім мырза бес ауыз сөз жазып жауап
сұрады, сол бес ауыз сөзінің екіншісінде: «Адамға тіршілігінің керегі не үшін?» – деді.
Бұл сөздің шешуін тауып, лайықты дәлел келтіру оңай іс емес. «Адамзатқа тіршіліктің
не үшін керегі бар деп білу керек?» деген сауалына әр заманда түрлі халықтың
данышпан адамдары өз ойларынша түрліше жауап береді: «Құдайға құлшылық қылып,
құдай жолын қуып, нәпсіні біржолата тыю керек, осыдан басқаға ғұмырды ӛткізбесе,
сонда адамның жаны тыныш тауып, тәні мұңлықтан құтылады», – деп бірталайлары
айтты, басқалары айтты: «Жақынға, туысқанға, барша жан-жануарға жақсылық қылу
керек, міне, адамға тіршілік бұл үшін керек», – деп. Әлбетте, адамға жан беріліп,
дүние жүзінде жүруге ғұмыр берілген соң, ол ғұмыр жеп-ішіп, ұйықтап тұруға ғана
болмауға керек, ол үшін ғана болған уақытында адам менен хайуан арасында ешбір
айырма (парық) болмайды. Адамға ойларға ақыл берілді, бір-бірімен сөйлесуге тіл
берілді, олай болған соң адамзатқа тіршілік бекерге, босқа ғұмырды зая қылып
ӛткізуге берген болмайды. Не үшін бізге тіршілік керек деп білеміз?
Бұл турада қазақтың бұрынғы заманындағы қариялары, ойшылдарының айтып кеткен
сӛздерінің ішінде жауап табыла ма деп ойлаймын. Бұрынғыдан қалған сөздердің
мағынасы көп, ойлары терең болушы еді, бұрынғылар: «Жақсылықты басыңа қыл,
басыңнан асса досыңа қыл» деген екен. Осы сӛзден Шәкәрім мырзаның жоғарыдағы
сӛзіне жауап табылады десек, қате болмас дейміз. Тіршілік немен болу керек? «Әуелі
жақсылықты ӛз басыңа қыл, ӛзіңнен артылса досыңа қыл». Міне, тіршілік осыменен
табылады һәм соныменен кӛркем болады...» – дейді екен.Ол сөздің мағынасы біреуге

1

келген пайда, біреуге залал яки қиянат, зорлық болмау керек, мұнда жақсылық
болады. Болмаса біреуге деген жақсылық біреуге зорлық болған уақытта ол жамандық
болып табылады. Адам өз басынан асып басқаға пайда келтірерлік болса, сонда
«досына қылсын» деген. Ал «дос» деген сөздің мағынасы не болмақ? Құда, тамыр,
ағайын-туған яки көңілдес кісіні айта ма, жоқ болмаса басқа адамдарды дос деуге бола
ма? Бұл сөз «туған, туысқан, ру» деген сөздерден аулағырақ болып, дұшман болмаған
кісілердің һәммесі дос болып табылады» деген мағынада болар деп ойлаймын. Біздің
қазақ ғұрпында қай заттан болса да ел ішіне келген адам, нәсіліне қарамай, бәрі бірдей
құрметті болады, бәрі бірдей қонақ болып кӛрінеді. Бұл ғұрып, бұл қонақылық «дос»
деген сөзді жоғарыда айтылған мағынада ұғуға бір дәлел. Қазақтың қарияларының
айтып кеткен сӛзіне қарағанда, тіршіліктің қызығы адамзатқа жақсылық қылуменен
болып кӛрінеді. Осы айтылған сөздерменен Шәкәрім мырзаның үшінші сұраған
сауалына жауап табыла ма деймін. Қандай адам жақсы кісі болмақ керек? Сондай адам
жақсы, кімде-кім жетім-жесір, кәріп-қасар, қысылғанқымтырылғандарға жақсылық
қылып, оларды қуантып қойса. Ал енді, бұл күнде жоғарыда айтылған қариялардың
сӛзі бойынша біздің халықта іс қылған кісі бар ма? Көз салып тұрсақ, бұл заманда
досына жақсылық қылған адамдар кем ойлағаны ел билеп, хүкім жүргізу. Ол ел билеу
деген теріс болмас еді, елге пайда келтіретін болса, билеріміз қара қылды қақ жарған
ғаділ болса, болыстарымыз жұрт қамын жеп, жұрт сӛзін сӛйлеп қорған болса, сонда
болыстық, билік – жақсы бір дәреже деп масаттанар еді. Ел билеген жақсылардың
ойлағаны ел қамы болмаса, әрқайсысы ӛзінің пайдасын ойлап, мұқатқаны ағайын-
жұрты болса, билерде әділет болмаса, енді жақсылықты жұрт қайдан күтпек керек?!
 Автор Шәкәрімнің қандай сұрақтарына жауап іздеді?
 Неге бұл сұрақтардың шешімін табу оңай емес деді?
 Адам тіршілігі не үшін жасайды?
 Адамның жасайтын тіршілігі мен оның өзін өзі сүюін байланыстыратын не?
 Өзін-өзі шынайы сүйген адамның қасиеттері қандай болуы керек?
 Өзіңізді керемет жақсы көрген сәтіңіз болды ма? Мысал келтіріңіз.

Бүгін мен серуендеп жүріп, бір құсты көрдім. Сыртынан қарап тұрдым, өзі бір қызық құс болатын, сол құсты көп уақыт аңдып әйтеуір достарыммен ұстап алдық. бірақ жаман ой болмады. Мектептегі қалған оқушыларға биология сабағында көрсетеміз деп шештік. Ол құсты он екі күн бойы баптап ұстадық. Әйтеуір сабаққа алып келіп, енді апайға көрсетейін деп жатқан уақытта сол сарғыш құс қолымнан сырғып шығып ашық тұрған терезеден сыртқа ұшып кетті. Сол кезде менің бүр түсінгенім еш бір тірі жанды олай ұстауға болмайтындығын түсіндім, өз еркінен басқа. 

Змея в один прекрасный день сказать миру и jansızdarğa со следующим утверждением:
         Я Господь, ваш jaratıptı меньше, чем все вы. Руки и ноги. Я не ставил приоритет брата. То, что вы едите или не знаете qoyarımdı. Все вы один tildisiñder, и плагин язычной. Просто сидеть в оживленном и jansızdıñ sorlısı. Я не желая, чтобы "Вы всегда привлекали много трагическую любую выставку, вы можете быть королем всех", но не должна утешительные слова, два источника крови течет возраста sorğalatıp крик.
         В прямом эфире jansızdıñ выразили сочувствие в легкие, как змея, "Черный сказал не то, что черный сияя, как сердце англичан будет" избран их числе король.
         Назад, назад в дни дней года.
         День Jılanekeñ: "Я решил взять всю власть править над всем миром, будет казаться еще лучше. Воздержитесь от любой пищи в моих глазах, был слаще qandısın земли представительниц прекрасного пола в мире ", фантазировать. Вызовы, которые могут различать вкус крови. Двойные deldïtip крылья, ноги şiltïtip, явно комары, клюв edireytip Masa желая отложить в сторону все внимание царя.

         Царь из них комары:
         - Идите вокруг Земли, растений, вкус, живой и сосать кровь jansızdıñ вернуться в свою страну, но это не только вкус мягкой почвы и каменной твердости. не Милашка в мире больше нет в моей перерезанным горлом сделает это время повлечет за собой весь мир.
         Дни достаточно времени, чтобы сократить в дни царя.
         Если слабость комара, прячась от нижней части травы, tımıqta ıñıldap задержана во время пения. И Masa завод и полетел к царю, чтобы узнать пол фестиваля сладостей иметь место, когда вы хотите плакать, Карлу.
         Да, Маса друг, король услышал, что он искал самые вкусные продукты питания, класс?
         Маса наборы ласточки летающих воздерживаясь от ответа на вопрос вниз.
         - А., б, получил его, получил его! Вы нашли, ища пути моего друга ... вам людей! нет Ваш eptiligiñdi tayınbaytın ничего bettiligiñdi один знал. Это qasïetiñdi теперь говорят, что птицы будут сопровождаться Karla комара прославлю участие сыра.

         Несмотря на сумасшедший из москитной похвалы:
         - Нашли еду нашего короля Кто вы знаете?
         E Masa друг, я хотел бы знать, что? Меньше, чем размер вашего тела или ума, это нет?! Вы царь aqılşısısız. Приходите судья дорожил найти пищу король, который сказал мне?
         Маса получает elire:
         Король мира самой вкусной еды в крови человека.
         "Хм ... Человек, как умный и округляется silimtik отключен для манипулирования корма", действие, которое проглатывает думаю.
         Разве это не мой короткий кусок советы, Masa судьи! Человеческая кровь сладкая degeniñizge знавшие senbesimdi верить. "Сладкая кровь, обнаруженная в мире, упал в вкусил золотой печатью", и моя мать будет говорить много. Приходите, язык, и показать möriñizdi! Золотая печать себе, пока мы не уверены, что является одним из крупнейших Медео.
         Elirgen с ума Masa похвалы:
         - Если они это делают, не видят бедных! - Язык. Ласточки паха и раздели язык комаров, так что если вы не говорите его, оттеняет лететь к царю змей.
         "Хорошо, языка, или спинного мозга. Наливают песок во рту. Объясните сладость крови человека сейчас? "Ласточка отлетает с мыслью.
         Дети приходят означать что-то, так что если вы хотите чувствовать себя горько. Но змея не может ничего объяснить.
         - Сделайте остальное в рот языка, или в ярости? Что такое это понимание? - Рассмотрим положение змеи.
         Очень ясно, король! Говорит Karla.
         Ночь как-то я не вижу, узнал меня и сказать, что?
         Izıñdap полета путешествовал по всему миру. Но выращивать различные растения, он говорит, что у него есть другие вещи в почве, когда король!
         Не подходит уши здоровым Masa говорить языком души и душераздирающий слышать.
         He're ızıñdap, проглотить два или три раза в день, чтобы пойти прежде, чем змея начала плакать.
         - А., б, она будет сделана в один щеколда вы выстрел змея ласточки. Наборы ласточки летают.
         Змея укусит только попытался проглотить хвост муху. Змея и лизать почву, и Маса ızıldap. Если змея голова ezetin убит. Глотать друга народа и в страхе змеиного гнезда на крыше дома, но хвост остается разница менее чем ДВА РАЗА