ТЫҢДАЛЫМ ОҚЫЛЫМ МӘТІНМЕН ЖҰМЫС
3
-тапсырма.
Тыңда. Мәтінді оқы. Түсініксіз сөздерді тап.
Көшпенді түркілерді әрқашан аспан әлемінің құпиясы қызықтырған. Кең далада өмір
сүрген ұлы көшпенділер ежелден аспан әлемінің құпиясын меңгерген. Техника жоң кез-
де қазақтар аспан денелерінің қозғалысын білген. Аспан әлемін бақылайтын адамдар
болған. Аспан, жұлдыз әлемін бақылайтын адамдарды «жұлдызшы» деп атаған. Қазақ
жұлдызшылары ежелгі дәуір мен орта ғасырда аспан денелерінің қозғалысын бақылаған. Он-
дай жұлдызшылар Ежелгі Мысырда (Египетте), Үндістанда, Грекияда да болған. Олар аспан
құбылыстарын зерттеген, күнтізбе есебін жүргізген.
Ежелгі түркі жұлдызшылары «Жетіқарақшы», Үркер, Темірқазық. Босаға, Таразы
жұлдыздарын ашқан. Жұлдызшылар ауа райын, көктемнің келуін, жаздың шығуын болжаған.
Бұл мәліметтер көшпелі түркілер үшін өте маңызды болған. Көшпенділер жұлдызшылардың
бақылауын тұрмыста пайдаланған. Кейбір жұлдызшылар астрологиямен айналысқан.
Қазақтар - ұлы түркілердің ұрпағы. Қазақтар жазда жайлауға, көшіп, қыста қыстауда тұрған.
- Қазақстан археологтері Орталық Қазақстандағы Жанғабыл өзенінің маңынан
VII-X ғасырларда өмір сүрген жұлдызшының зиратын тапқан. Зиратта жұлдызтас, метеорит
болған. Зираттың жанына гранит мүсін қойылған.
Alashainasy.kz сайтынан

составить план

Бөлім: балаларға арналған ӘңгімелерМарина мен Лариса ең үздік деп танылды қыздарымен. Олар бәрін жасадық бірге серуендеп жүрген, жасаған сабақтар, оқып, сәнді журналдар. Бүгін қыздар шешті кинотеатрға бару. Басы болды. Күн сәулелері отражались терезелер мен слепили көз. Марина мәселесі өзінің сүйікті қара көйлек, сондай-ақ, взяла өзінің ең үздік сөмкесі. Лариса мәселесі жейде, джинсы және де взяла өзімен бірге сөмке. Жоқ-ең үздік. Кіріп кинотеатрының ғимараты, қыздар алдық, билет фильм "Приключения Джон Уиксона", "үркер" кинозал. Залына кіре берісте алдымызда тұрған жуан әйел көзілдірікпен. Ол взяла қыздар билеттер мен пустила оларды ішке.- Менің ойымша, фильм болады қаларсыз! - деді Марина, усаживаясь кресло.- Мен де! - ашылды деді Лариска.Олар сел ең жоғарғы қатары. Жақсы, қыздар додумались сатып попкорн және лимонад. Маринка схватила уыс, попкорн және сол жіберді, оның өзіне аузына. Лариса кейін мысалы подруги, және де сунула өзіне аузына тұтас бір уыс топырақ, попкорн. Ақырында, экранда высветилось фильмнің атауы. Содан кейін пайда болды ер адам киімін полиция. Ол атуға бандитам. Марина достала телефон, бейне жазу үшін де олар Лариской түсірдік қазақстанда кино. Бірақ күтпеген жерден, телефон выпал оның жет. Содан кейін ол жоғалып кетті, онда астында кресло.Қыз присела на корточки және принялась іздеу мобильник. Құрбым қарап оған, положила попкорн және бөтелкесін бастап лимонадом арналған соседнее кресло, және де встала на корточки.- Не болды? - деп Лариса.- Мобилу посеяла! - вздохнув Марина.Олар іздей бастады, төлеби бірге. Адамдар, недоуменно қарап қыз ползающих қатарлар арасындағы. Кенеттен, Марина көрдім телефон. Ол жаттым астында креслосы бар, онда отырған қалың ер, жующий попкорн. Қыз подползла оған, мен өзіме нащупать мобильник.- Сен онда не істейсің? - деп, взглянул оған ер адам.- Я? - Марина есі. - Ну... телефон жоғалтты!- Ах, телефон, ол жоғалтты! - мәлімет үшін!! толстяк. - Иди отсюда, малявка!Хмыкнув, қыз бала аяғына тұрып, отыр өз подружке күтіп тұрған оның жоғарғы қатарда, мұнда олар бастапқыда және жайғасты.- Ну. - деп оның Лариса. - Тапты?- Жоқ! - огорченно деді Марина. - Какой-то мужик мені прогнал! - содан кейін ол, вскинув қасы, взглянула арналған подруги. - Ал сен қайда болды?- Маған қандай да бір тетка уәде берді тапсыруға бір әйел тұр кіру үшін мені қуып жіберді из кинотеатр! - Міне, мен оралды арналған орын!Қыздар емес глядели на экран, оларды қызықтырды қалың ер адам, кресло, оның эпицентрі телефон Марина. Ақыр аяғында, ол қажет отлучился және Маринка сол ұмтылды үшін телефонды. Ол ұзақ возилась астында креслосы бар. Лариса бастаған жүйке. Оралып, Марина көрсетті тағыда мобильник.- Құдайға шүкір, таптым!Қашан көзқарастары қыздар туындылар экранға болса, онда олар көріп, оған жазу: "Конец фильма". Вздохнув, қыздар шықты кинотеатр.- Жарайды! - махнула қолмен Лариса. - Келесі жолы сходим!Сосын олар бір-бірлерімен кафе және шырша онда балмұздақ, күлімсіреп еске тарихын мобильником!

Табиғат - ғажап әлем.

Адамның табиғатсыз күні жоқ,

Табиғаттың оны айтар тілі жоқ.

Бізді қоршаған орта: жан - жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар — осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.

Адам - табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан халқымызда «Жер - Ана» деген егіз ұғым қалыптасқан. Жерді өз Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу Ата қостаған салтымыз. «Жер шоқтығы - Көкшетау», «Жер жаннаты - Жетісу» деп, бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын білдірген.

Сондықтан орман - тоғайларды сақтап, қоршаған ортаның, өзен мен көлдердің ластанбауына ерекше мән берген.

Табиғат – барлық тіршілік атаулының құтты қоныс - мекені, алтын ұя - бесігі, бар байлықтың ырыс, қазынасы. Ал, адам үшін табиғат ең қасиетті де, қастерлі ұғым! Өйткені адамның өзін дүниеге алып келген аяулы да ардақты Анасы, сондықтан да адамның табиғатты «Ана» деп құрметтеуінде де өте терең танымдық та, тағылымдық және тәрбиелік мәні зор ұғым жатыр.

Туған жерді Анам демей не дейін,

Туған жерді панам демей не дейін.

Туған жермен асқақ менің ән - жырым,

Туған жермен асқақ менің мерейім.

(Жұбан Молдағалиев)

«Табиғат – Ана», «Жер – Ана», «Отан – Ана» деген киелі сөздердегі «Ана» деген сөздің қосылып айтылуында зор мән бар, яғни бұл сөздер адамды дүниеге әкелуші, әрі оған өмір сыйлап, өз перзенттеріндей аялы алақанымен аялап, жүректегі ең ыстық ықыласы арқылы бүкіл мейірім шапағатын арнайтын аяулы да ардақты «Ана» деген ұғымды нақтылай түседі. Табиғат, Жер – Ана, туған жер, атамекен, ауылым деген жанға жайлы, сезіміңді сергітетін сөздер бір - бірімен үнемі үндесіп, құлаққа жағымды естілетін бір - бірімен мағыналас мазмұны бай сөздер.