жас нәресте туған кезде ата-анасы ең алдымен ат қояды. кейде олар келісе отырып, есімін өздері таңдайды. егерде әке-шешесі, ата-әжесі тірі болса, өз немере, шөберелерінің есімдерін солар қояды. мұндайда үлкен кісілердің айтқаны – заң.
"ға қандай ат қойылса, оның болашақ тағдыры соған байланысты бо-лады», - деген наным-сенім бар. есім өміріне айтарлықтай әсер етеді, сәбилерді неғұрлым көркем есімдермен атаған сайын, ң тұла бойы соған сәйкес көркемделе түседі.
кейде жаңа туған нәрестеге көз тимесін, өмірі ұзақ болсын деген ниетпен әдейі түпкі мағынасы сиықысыз есімдерді де қойған. мұндай дәстүр қазақтарда ғана емес, орыстарда да бар. орыс халқында: клавдия (ақсақ), ардалион (лас), қазақ халқында: жаман, қиқым, шоқпыт, сасық секілді есімдер сондай ырыммен қойылған.
тек қазіргі заманда бұрынғыдай мағынасы сиықсыз есімдерді ға қоюды қойды.
1) Арай жұлдызды аспанға ұзақ қарады.
Арай – түбір сөз (зат есім);
жұлдыз – түбірі (зат есім),+ды – зат есімнен сын есім тудыратын жұрнақ;
аспан – түбірі (зат есім),+ға – барыс септігі жалғауы;
ұзақ – түбір сөз (үстеу);
қара – түбірі (етістік),+ды – жіктік жалғауының 3-жағы.
2) Біз сабақ туралы сөйлестік.
Біз – түбір сөз (жіктеу есімдігі);
сабақ – түбір сөз (зат есім);
туралы – септеулік шылау;
сөйле – түбірі (етістік),+с – ортақ етіс жұрнағы,+ті – жіктік жалғауының 3-жағы,+к – көпше түрде жіктік жалғауының 1-жағы.
