«Масғұт» - Абайдың 1887 ж. жазған дастаны.Бұл поэма туралы Абайдың өзі атап көрсеткен деректері жоқ. Бірақ шығарманың ішіндегі кейбір белгілерге қарағанда, бұның оқиғасы, тақырыбы шығыс халықтарының аңызынан алынғаны байқалап тұр.
Ең әуелгі басты кейіпкердің аты - Масғұт.Ақынды шығарманың ішінде қызықтыратын бір-ақ геройдың - Масғұттың ғана жайы. Сол Масғұтты бірнеше ерекше халдерге, уақиғаларға ұшыратып барып, Абай оған үлкен сапалы адамгершіліктің қасиеттерін бітірмек болады. Абай геройының және бір ерекшелігі - ол өзгеше көрнекті күшті ортадан шыққан адам емес. Орташа көптің бірі. Әдейі дәулет, өмір, құдірет, ақыл-өнермен асырып шығарған адам емес. Халық ішіндегі, қатардағы қалың көптің жас өкілі. Масғүтқа осындай сипат, қасиеттер беру арқылы, Абай оны өзінің жоғарыдағы атап берген Бағдатынан, Һарон-Рашидінен, Қызырынан да аулақтап бөліп шығарады. Өзі үгіттеп жүрген жақсы жастардың өз заманындағы мінез-құлқына, арманды адамгершілігіне Масғұтты үлгі етеді.2) Дастан 11 буынды қара өлең үлгісімен жазылған. Алгаш рет 1909 ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбай ұғылының өлеңі» атты жинақта толық емес күйінде, кейін толық түрінде 1939 жылғы басылымда жарияланды. Шығарма басылымдарында аздаған текстологиялық өзгөрістер кездеседі.Поэма ағылшын, азербайжан, араб, қарақалпақ, қырғыз, қытай, латыш, орыс, өзбек, татар, үйғыр тілдеріне аударылған.
Бауыржан Момышұлы , өмір бойы аңыз болған. "Өз ұлтын құрметтемейтін және оны мақтан тұтпайтын, сол сөзсіз астары мен қаңғыбастар",- бұл сөздер қазақ халқының ұлы ұлына тиесілі. Оңтүстік Қазақстанда көшпелі дала отбасында дүниеге келген. Ерте анасы жоқ. Алғашқылардың бірі, орыс мектебінде тоғыз жасар. Мұғалім, экономист, прокурор болып жұмыс істеді. Әскери болды, кездейсоқ. Бірақ, мүмкін, ештеңе кездейсоқ емес. Оның міндеті-Мәскеуді, Кеңес Одағының астанасын ғана емес, сонымен қатар Қазақстанды да қорғау. Бауыржан Момышұлы батальон командирі лауазымында қызмет еткен Панфилов дивизиясы Волоколам тас жолын қорғауға тапсырма берді. Немыслимый бұйрығы. 700 адамның күшімен Мәскеудің қорғаныс шегін 8 шақырымға жабу керек. Төтеп беру үшін шабуыл жасау керек еді. Мұнда командир жаңа тактиканы қолданады-бұл немістерде көптеген солдаттардың соғысатынын елестететін елесін қалыптастырған позициялардың ауысуы. Фашисттер" жабайы" дивизиясын атай бастады, солдаттары тұтқынға берілмейді.
"Біз бәрін аман қалуымыз керек",- деп командир өз жауынгерлерінің алдына осындай міндет қойды. Және олар оған сенді және одан кейін жүрді. Ол өз қарамағындағыларға қатты әсер ете алды. Мәскеуді қорғауда жиырма жеті ұрысқа қатысты. оның дивизиясы бес рет қоршауға түсті. Мен аз шығынмен шығарды.
Оның соғыс кезіндегі іс-әрекеттері көптеген адамдар үшін жағымды ойлаудың үлгісі болды. "Әлсіз жерлерді" шебер тауып, жалған әрекет жасай білді.
Кеңес Одағының Батыры атағына 1942 жылы ұсынылды, бірақ қайтыс болғаннан кейін берілді. 1990 жылы Кеңес Одағы Батырларының Алтын жұлдызы Қазақстанға келді. Бұл жерде оны бүкіл қазақ халқына марапаттау деп санайды. Бауыржан Момышұлы кітаптар мен фильмдердің негізіне жататын өмір сүрді. Бауыржан Момышұлының кім екенін білмейтін қазақ жоқ. Мен үшін ол ең алдымен "борыш"сөзі болған адамдардың бірі.
