2-тапсырма "Ғарыш Экология"ғылыми зертеу орталығының Бас директорымен жүргізілген сұхбатты мұхият тыңдаңыздар.Қандай мәселелер көтерілген. -Жарылыстан кейін зымыран отының топыраққа төгіуге қауіпі басым.Жалпы бір грамм гиптел бір текше метр жерді ластайды екен.

Қоршаған ортаның қауіпсіздігін,адамның денсаулығын сақтау мәселесіне қатысты қандай шаралар қолға алынуда?

-Гиптел- өте улы зат.Сондықтанда гиптелдің адам денсаулығына зияны орасан."Шаттлдың"апталық ұшырылымы кезінде елді мекен халқының денсаулығына арыздануы күрт өсіп кеткен жұрттың есінде шығар.Алайда сол елді мекендердегі топырақ,су,ауаның тазалығын тексергенде,ешқандай зиянды зат таппадық.

Гиптел -ситетикалық,табиғатта жоқ зат.Ол ауада жанып кетеді."Саюз"зымыраны керосинмен ұшады.Міне,бұл- табиғи зат.Ал гипте 3 пайыз оттек бар ауада жана бастайды.Апат болған аумақта 5-10 метр арадағы жерден топырақты тексеріңіз де,гиптел болмайды. Сондықтанда ол 50 шақырым жерге бармайды. Мұны талай мәрте зерттеп, көз жеткіздік.

3-тапсырма Мәтін бойынша өзіндік талдау жасаңдар.

4-тапсырма."Зардапсыз зымыран"тақырыбында қосымша ақпарат жинаңдар.

Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін

Абай Құнанбайұлының 1889 жылы жазған өлеңі. Әрқайсысы 6 тармақты 5 шумақтан тұрады, көлемі 30 жол. Абайдың поэзия, оның мәні жөніндегі ой-пікірлерінің тың түйіні, бұған дейінгі жазылған «Базарға қарап тұрсам, әркім барар», «Өлең- сөздің патшасы, сөз сарасы», «Біреудің кісісі өлсе, қаралы ол» сияқты шығармаларындағы эстетикалық көзқарасының кемелді көрінісі. Бұл шығармаларында Абай ақындықтың ауыр міндетін, ақын атанудың алғышарттарын аңғартқан еді. Сөздің патшасын, сындарлысын дарияның тереңіне сүңгіп, ақық-маржан іздеушідей түн қатып толғататын, тұңғиық ойға шоматын даналардың ғана таба алатынын айтқан. Яғни ақын ақыл сөзін ақындарға арнаған-ды. «Сөзді ұғар осы күнде кісі бар ма?» деп, парасатты оқырманы жоқтығына налыған болатын. Ал бұл өлеңінде Абай Құнанбайұлы әрі оқырман-тыңдаушыларына, әрі ақындарға қарап сөйлейді.

Объяснение:

Өзен жүйесінің ерекшелігі. Қазакстан өзендерінің бірінші ерекшелігі — жасы әр түрлі. Жазық бөлігінің өзен жүйелері ескі, өзінің даму сатысының соңғы кезеңінен өтуде. Сондықтан жазықтардағы өзендердің аңғарлары жаксы түзілген әрі кең болып кетеді. Бұл өзендерде тереңдік шаю әрекеті (эрозиясы) баяу, ал бүйірлік шаю күшті болады. Таулы аймақтардың өзендері геологиялык тарихы жағынан жас, өз дамуының бастапқы кезеңінен өтуде. Бұлардың бойлық қимасы тік, құламалы келеді, яғни қалыптасып бітпеген. Өзендердің тереңдік шаю әрекеті жылдам да, бүйірлік шаюы баяу.

Қазақстан өзендерінің екінші ерекшелігі — оның әркелкі таралуы. Жазықтарда өзен жүйесінің (торының) жиілігі солтүстіктен оңтүстікке қарай кеми береді. Жауын-шашын көбірек түсетін орманды дала және дала зоналары өзенге бай. Республиканың солтүстігінде өзен жүйесінің жиілігі әрбір 100 км2-ге орта есеппен 4-6 км-ден, ал оңтүстік шөл зонасында 0,5 км-ден келеді. Қазақстанның биік таулы аймақтарында өзен көп. Алтай, Жетісу Алатауы және Тянь-Шань тауларына жауын-шашын мол түседі. Өзен жүйесінің жиілігі тау бөктерлерінде әрбір 100 км2-де 4-6 км-ге, таудың орта бөлігінде 10-12 км-ге, биік тауларда 16-18 км-ге дейін жетеді.

Өзен суының шығыны және жылдық ағыны. Өзеннің су шыгыны дегеніміз өзеннің су қимасынан бір секунд ішінде ағып өтетін су мөлшері. Әдетте су шығыны секундына ағып өтетін текше метр (м3/сек) есебімен өлшенеді.

Қазақстанның ең мол сулы өзені — Ертістің көп жылдық орташа су шығыны 880 м3/сек, Сырдарияда — 703 м3/сек. Өзеннің жыл бойындағы ағып шыққан су шығынын жыл-дық ағын деп атайды.