ответ:Түріктердің наным-сенімдері және дінi — жалпы алғанда, отырықшы және көшпелі халықтың діни нанымдарында алдындағы дәуірлерден алынғаны көп. Адамдардың құдайлық күштермен «қарым-қатынасындағы» аралық міндеттер қоғамдағы ерекше топтың — ша- мандардың қолында болды, ал шамандар ертедегі түрік мәтіндерінде қам деп аталған. Шамандар, сәуегейлер, емшілер, «құдайдың қалауын» жариялаушылар болған. Ертедегі түріктер дінінің негізі Көкке (Тәңір) және Жер-Суға (Йер- Суб) сиыну болды". Құдірет деп есептелген бұл қос күштің негізгісі Көк болды. Қағандар нақ осы Көктің еркімен билік құрып, олар «Көк тектестер және Көкте туғандар» деп аталды. «Кек өз биігінен (көк жүзінен) менің әкем Илтериш-қағанға және менің анам Илбілге-қатынға жөн сілтей отырып, оларды (халықтан) жоғары қойды, менің өзімді түрік халқының аты мен даңқы жойылып кетпеу үшін қаған етіп отырғызған (қағандарға) мемлекетті сыйлаушы Кек деп ойлау керек». Көктің еркімен «түріктер жеңіске жетіп немесе жеңіліске ұшырап отырды». Жұт жайлаған жылдары түрік халқын Көк пен Жер-Су сақтап қалған. Түрік хандары өздерінің жазбаларында Көкті өздерін әрқашанда желеп-жебеуге шақырады.
Объяснение:
В VII веке до н.э. скифы регулярно совершали походы в Закавказье и дальше на юг — на территорию Ближнего Востока. При этом идеальным плацдармом для военных действий служило Предкавказье, где в 1970-е годы археологи обнаружили следы скифского присутствия в виде курганных могильников, в которых хоронили важных представителей сообщества (Краснознаменские курганы, Новозаведенное-I, Новозаведенное-II, Нартан-I и т.д.). И хотя впоследствии скифы были вытеснены с территории Ближнего Востока, они в конце V–IV вв. до н.э. продолжали проживать и в Предкавказье. Такой вывод сделали ученые на основе раскопок, которые с 2015 года идут на обнаруженном в конце 1980-х годов курганном могильнике Новозаведенное III в Ставропольском крае.
