ЖАЗЫЛЫМ 5
-тапсырма.
Мәтіндегі қою қаріппен жазылған
сөздерді аудармасымен дәптеріңе жазып
ал.79-бет ​

Балуан / Палуан - күрес өнерін жетік меңгерген алып күш иесі.

Көне Иранда палуан (палван, пехлеван) деп ақсүйек әскерилерді атаған, бұл сөз көне түркі тіліндегі «алып» сөзімен мағыналас. Шығыс елдерінде орта ғасырларда балуандар соғыс кезінде басы металдан кұйылған ауыр шоқпар күрзімен қаруланып, әскери қосындардың «күрзішілер» бөліктерін құраған. Күрес өнерімен айналысатын, ас-тойларда сайысқа түсетін зор күш иесін қазақтар «балуан» деп атайды.

Балуандықпен айналысатын адам ұлттық күрестің айла-тәсілдерін жетік меңгеріп, күшін жетілдіру үшін ауыр салмақты заттарды көтеріп жаттыққан. Балуандар күрес сайыстарына өз руларының атынан шығып, руының намысы үшін күрескен. Жеңістерге жетіп, елінің атын шығарған балуандардың есімі бүкіл халыққатанымал болып, ел құрметіне бөленген. Балуандар базар, жәрмеңкелерде, ойын алаңдарында жұрт алдында ауыр заттарды, кірдің тастарын көтеріп те өнер көрсеткен [1].

Күш-қайратымен, күрестердегі жеңістерімен есімі бүкіл қазақ қауымына танымал болған, Балуан Шолақ атанып кеткен әнші-композитор Нұрмағамбет Баймырзаұлы (1864-1916), Иманжүсіп Құтпанұлы, XIX ғ.-дың аяғы мен XX ғ.-дың басында өткізілген әлемдік додаларда кәсіби классикалық күрес жарыстарына қатысып, әлем чемпионы атанған, есімі әлемге әйгілі болған Қажымұқан Мұңайтпасұлы (1871-1948) бар қазақ ардақтаған нар тұлғалы азаматтар.

Балуандық өнермен Абайдың әкесі Құнанбай, ата- бабалары Өскенбай мен Ырғызбай да айналысқан. Әсіресе, Ырғызбай талай ноқталы және қоңыраулы дейтін балуандарды жеңіп, үлкен атақ-даңққа ие болған екен. Балуандардың бір-бірімен күреске шығуын халық балуанға түсті десе, қарсыласын жығып, өз қауымының атын шығарып жүрген балуандарды «түйе балуан» деп атаған. Сонымен қатар күші мен әдіс-амалы айырықша асқан жеңілуді білмейтін балуанды күресетін ортаға ноқталап әкелетін болған. Бұл үрдіс бір жағынан қарсыласының мысын басу үшін қолданылатын психологиялық тәсіл болса, екінші жағынан балуанның асқан жеңімпаз ретіндегі мәртебесін айғақтайтын символдық рөл атқарған 

Для решения этой задачи нам необходимо использовать законы сохранения механической энергии.

В данной задаче у нас есть две точки: начальная точка, где адам тихо стоит на рельсе, и конечная точка, где он поднимает автомобиль.

Начнем с нахождения начальной кинетической энергии адама. Формула для вычисления кинетической энергии:
Eк = (1/2) * m * v^2,

где Eк - кинетическая энергия, m - масса адама, v - скорость.

В данной задаче выражаем это следующим образом:
Eк_нач = (1/2) * m_нач * v_нач^2,

где Eк_нач - кинетическая энергия в начальной точке, m_нач - масса адама, v_нач - скорость адама в начальной точке.

Для нахождения Eк_нач нужно знать значения m_нач и v_нач.

Дано, что масса адама равна 60 кг, а скорость равна 6 м/с.

Подставляем значения в формулу и находим Eк_нач:
Eк_нач = (1/2) * 60 * (6^2).

Выполняем вычисления:
Eк_нач = (1/2) * 60 * 36,
Eк_нач = 1080 Дж.

Теперь рассмотрим конечную точку, где адам поднимает автомобиль.

В этой точке скорость адама будет равна 0 м/с, так как он останавливается, а масса адама остается такой же, как в начальной точке.

Таким образом, кинетическая энергия в конечной точке будет равна 0, так как у нас нет движения (энергия движения равна 0).

Используем закон сохранения механической энергии, который гласит, что сумма кинетической и потенциальной энергий системы остается постоянной в течение всего движения.

Тогда, сумма кинетической и потенциальной энергий в начальной точке должна быть равна сумме кинетической и потенциальной энергий в конечной точке.

Поскольку кинетическая энергия в нулевой конечной точке равна нулю, у нас остается только потенциальная энергия.

Потенциальная энергия поднимаемого тела выражается следующим образом:
Ep = m * g * h,

где Ep - потенциальная энергия, m - масса поднимаемого тела, g - ускорение свободного падения (принимаем равным 9,8 м/с^2), h - высота подъема.

Масса поднимаемого автомобиля равна 30 кг, поскольку дано в условии.

Следовательно,
Ep = 30 * 9,8 * h.

Теперь мы знаем, что сумма кинетической и потенциальной энергий в начальной точке равна сумме кинетической и потенциальной энергий в конечной точке.

Eк_нач + Ep_нач = Eк_кон + Ep_кон.

Поскольку Eк_нач равно 1080 Дж и Eк_кон равно 0 Дж, у нас остается:

1080 + Ep_нач = 0 + Ep_кон.

Мы должны найти Ep_кон.

Подставляем значения и выражаем Ep_кон:

1080 + Ep_нач = 0 + 30 * 9,8 * h.

Выполняем вычисления:

1080 + Ep_нач = 294h.

Вычитаем 1080 из обеих сторон:

Ep_нач = 294h - 1080.

Теперь мы можем найти Ep_нач. Для этого нам необходимо знать значение h – высоту подъема.

К сожалению, значение высоты подъема не дано в условии задачи, поэтому мы не можем вычислить итоговый результат без этой информации. Если бы у нас была задана высота подъема, мы могли бы использовать найденное уравнение:

Ep_нач = 294h - 1080,

чтобы найти Ep_нач (потенциальную энергию в начальной точке), а затем вычислить Eк_нач + Ep_нач, чтобы определить потенциальную энергию в конечной точке. Такой подход позволил бы нам узнать, с какой скоростью адам начнет двигать автомобиль вверх по рельсам.

Однако без значения высоты подъема мы не можем найти окончательный ответ на вопрос задачи.