2. Мәтінді оқы. пысығы –
Талап
төгілді. Қатар-қатар үйілген төмпешік құм жоталанып жа-
Кеше мошинемен аулаға теңіздің ақ қиыршық қүмы
тыр. Балалар кешеден бері мәз-мейрам. Шымыр денелі,
кішкентай Нұрталап. Таудай құмның бауырын-
«Аққу» деген жазу бар. Кемелердің бүйірлері күнге ша-
да екі ғарыш кемесі тұр. Біреуінде «Сұңқар», екіншісінде
Нұрталап Қаматов қайсың? – деп сұрады арнаулы ба-
— Мен!.. – деді үстіне ғарышкер киімін киген өткір көзді
Дәрігер ғарышкердің жүрегін тыңдап, тынысын байқады,
Сонан соң ауланың ортасындағы өткеншекке айналдырып
ғылысып, жарқ-жұрқ етеді.
қылау аппаратында отырған Задагүл.
қара бала.
Қандай қиыншылық
сынады. Нұрталап сыннан бөгетсіз өтті.
Жарайсың!.. деді Задагүл.
болса да, төтеп бере аласың.
Нұрталап дәрігердің ақыл-кеңесіне дән риза. Екі езуі екі
ғарыш кемесіне мінуге оңтайланып еді, «Нұрталап!» деген
құлағында. Масаттанып тұр. Достарымен қоштасқан соң
дауыс естілді.
Ол жалт бұрылып:
— Ау! Мен мұндамын! – деді.
Апасы балконнан қарап тұр екен.
Мектепке баратын уақытың болып қалды. Үйге кір.
Жуын. Тамақтан. Бол, тезірек!
Нұрталап шешесінің шақырғанына қынжылып, қабақ
шытты. Мұны байқаған Задагүл:
- Жарайды, бүгін демал! Ертең міндетті түрде үшасың!
деді.
Нұрталаптың жүзінен қуаныш сәулесі жарқ ете қалды.
Сағындық Турдалиев
• Мәтінге жоспар құрып, мазмұндама жаз.
​

Ыбырай Алтынсарин (шын аты — Ибраһим, 1841—1889) — қазақтың аса көрнекті ағартушы-педагогы, жазушы, этнограф, фольклоршы, қоғам қайраткері.

Ыбырай Алтынсарин қазақ халқының ағартушылық тарихында және ұлттық мектебінің қалыптасуында терең із қалдырған тұлға. Ол 1841 жылы қазіргі Қостанай облысының аумағында дүниеге келген. Әкесінен ерте айырылған ол атасының - белгілі би және старшын Балқожа Жаңбыршиннің қолында тәрбиеленді. Ыбырай бала кезінен бастап білімге және өз бетінше оқып білуге бейім екенін байқатты. Көп оқыды, Ресей қоғамының білімді адамдарымен жиі араласып тұрды. Орынборда оқып жүрген кезінде шығыстанушы ғалым В.В Григорьевпен жақын танысып алды. Ол өзінің бай кітапханасымен Ыбырай Алтынсариннің еркін пайдалануына рұқсат етті. Білімге құштар жас бос уақытының бәрін де сол кітапханада өткізді. Білген үстіне біле түссем деген құмарлық пен өз халқыма неғұрлым көбірек пайда келтірсем деген абзал арманға ұмтылыс жас Ыбырайдың өмірлік кредосына айналды. Өзінің мінез-құлқы жағынан қарапайым әрі еңбексүйгіш еді, көп оқыды, өзге халықтардың қол жеткен табыстарын неғұрлым көбірек біле түссем деп армандады. Алған білімін өз халқының пайдысына асыруға талпынды.

Ағза немесе Организм (гр. organon және лат. organіzo – келісті түрге келтіру) – белгілі ортаға өз бетімен тіршілік етуге бейімделген, тірі және тарихи қалыптасқан біртұтас жүйе. Тұқым қуалаушылық қасиеттеріне сәйкес өзіне тән құрылысы мен даму ерекшелігі бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) және

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) жәнебайланыстырғыш (интегралды) органдар жүйелері болып бөлінеді. Органдар жүйелер құрылысы әртүрлі, бірақ белгілі бір қызмет атқаратын мүшелер (ағзалар) құрайды.

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) жәнебайланыстырғыш (интегралды) органдар жүйелері болып бөлінеді. Органдар жүйелер құрылысы әртүрлі, бірақ белгілі бір қызмет атқаратын мүшелер (ағзалар) құрайды.Құрылысына байланысты органдардың:

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) жәнебайланыстырғыш (интегралды) органдар жүйелері болып бөлінеді. Органдар жүйелер құрылысы әртүрлі, бірақ белгілі бір қызмет атқаратын мүшелер (ағзалар) құрайды.Құрылысына байланысты органдардың:қабатты (тері),

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) жәнебайланыстырғыш (интегралды) органдар жүйелері болып бөлінеді. Органдар жүйелер құрылысы әртүрлі, бірақ белгілі бір қызмет атқаратын мүшелер (ағзалар) құрайды.Құрылысына байланысты органдардың:қабатты (тері),түтікше (ішкі мүшелер) және

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) жәнебайланыстырғыш (интегралды) органдар жүйелері болып бөлінеді. Органдар жүйелер құрылысы әртүрлі, бірақ белгілі бір қызмет атқаратын мүшелер (ағзалар) құрайды.Құрылысына байланысты органдардың:қабатты (тері),түтікше (ішкі мүшелер) жәнепаренхималы түрлері болады.

бар.Құрылысы мен қызмет ерекшелігіне байланысты органдар жүйелері мен аппараттары:дене (сомалық),ішкі органдар (висцералды) жәнебайланыстырғыш (интегралды) органдар жүйелері болып бөлінеді. Органдар жүйелер құрылысы әртүрлі, бірақ белгілі бір қызмет атқаратын мүшелер (ағзалар) құрайды.Құрылысына байланысты органдардың:қабатты (тері),түтікше (ішкі мүшелер) жәнепаренхималы түрлері болады.Организмнің құрылым бірліктері – жасушалар, ұлпалар (тіндер), мүшелер. Организмдер бір жасушалы және көп жасушалы болып бөлінеді. Бір жасушалы Организмдердің ішінде колониялы (шоғырлы) түрлері де бар. Мысалы, вольвокс, т.б. Әрбір жеке дарабастар да өз алдына жеке ағза болып саналады.