Қанатынан қаңтардың қары бүркіп, Қашатұғын көргенде бәрі де үркіп.
Қырағы көз бүгінде қарауытып,
Қалғып отыр қияда кәрі бүркіт.
Санағанмен өлімнен өмірді артық,
Соңғы кезде қарттықтың зәбірі артып,
Тұла бойы құрыстап,
Шабыт қашып,
Денесі де кетіпті ауыр тартып.
Бауырында таулардың пұшпағы аунап,
О, жастық-ай!
Ауылдан ұшқан аулақ!
Құрыш тырнақ қоладай қайырылып,
Қалғаны ма енді оның тышқан аулап?!
Сеңгір-сеңгір бұлттарды жарып өтіп,
Самғап ұшар жастықтың әрі кетіп
Қалғаны ма?!
Ендеше
Бұл тірлікті
Қырандарша өтейін тәрік етіп!
Көркемдегіш құралдар табу керек

В исторических источниках отмечено, что на территории нынешнего Каракалпакстана люди проживали еще в период неолита.

Во II—VIII веках в Приаральские степи переселился и там обосновался ряд тюркских племен. В результате ассимиляции местного населения с перекочевавшими племенами в Приаралье сформировались печенеги и огузы. В VIII—X веках печенежские племена заложили основу формирования каракалпакского народа.

В начале X века часть печенегов была вынуждена переселиться за Волгу, в южные русские степи. Их вытеснили огузы и кипчаки.

В русских летописях XII века есть сведения о племенах под названием „черные клобуки “. Этот термин относится к названию народа — каракалпакам. Слово „каракалпак“ восходит к названию „в черных колпаках“.

Территорию между двумя реками — Волгой и Уралом, куда переселились печенеги, завоевывают племена кипчаков, пришедшие из прибрежьев Иртыша. Так печенеги ассимилировались с кипчаками и переняли их язык. Печенеги (каракалпаки), вошедшие в родовоплеменной состав кипчаков, упоминаются в источниках как „кара буркли“.

Вы знаете как в начале XIII века Чингисхан после завоевания столицы государства хорезмийцев Ургенча разрушает дамбу Амударьи, чтобы оставить город под водой. После разрушении дамбы Амударья изменила 102 свое русло. Часть каракалпаков Приаралья, оставшись без воды, была вынуждена переселиться на прибрежья Волги и Урала (Яик), на оазис Сырдарьи.

«Жерұйық» көркемфильмі 1937 жылы Қиыр Шығыстан кәрістер жер аударылған Алматы облысы, Үштөбе аулында өскен сценарист Сон Лаврентийдің балалық шағы туралы фильм. «Жерұйықтың» көрермен назарына жол тартқанына да бір жылдың көлемі болып қалды. Фильмнің басты идеясы — Қазақстандағы көпұлттылық­тың пайда болуын көрсету. Режиссері - Сламбек Тәуекел, ал сценарийдің авторы - Лаврентий Сон сол заманның тірі куәгерлері.

Басты рөлдерді Болат Әбділманов, Назгүл Қарабалина, Сергей Попов, Бағлан Әбдіраимов, Тамара Қосубаева, Алтынай Нөгербек, Меңтай Өтепбергенов, Алексей Шемес сынды дарынды әртістер сомдайды. Алғашында «Атажұрт» деп аталып, кейіннен «Жерұйық» болып өзерген бұл фильмнің сюжеті қасіретті жылдардың ауыр жағдайында ізгілік пен адамгершілікті алға қойған Қазақстан халқының достығын бейнелейді. Сценарийі үш айда жазылып біткен фильм 2009 жылғы қарашадан 2010 жылдың қараша айына дейін Қаратал өзенінің бойында түсірілген. «Адамзаттың бәрін сүй, ба­уырым деп». Ұлы Абайд­­ың осы сөзін беташар қылған картинаның көтерген жүгі барынша ауыр.