Есім сөздерден сын есім жасайтын жұрнақтар.
Есім сөздерден сын есім тудыратын негізгі жұрнақтар:
1. -лы, -лі, -ды, -ді, -ты, -ті; тау-лы, тас-ты, дене-лі, көрік-ті, өнер-лі т. б.
2. -сыз, -сіз: үй-сіз, жер-сіз, қызмет-сіз, ағаш-сыз т. б.
3. -ғы, -гі, -қы, -кі: жаз-ғы, іш-кі, сырт-қы, соң-ғы, күз-гі, түн-гі т. б.
4. -лық, -лік, -дық, -дік, -тық, -тік: азамат-тық, жыл-дық, көлем-дік, күн-дік, өлке-лік, кәмелет-тік т. б.
5. -шыл, -шіл: жер-шіл, ұйқы-шыл, күлкі-шіл, үй-шіл, сыр-шыл т. б.
6. -шаң, -шең: бой-шаң, сөз-шең, киім-шең, тер-шең т. б.
7. -дай, -дей, -тай, -тей: үй-дей, қой-дай, арыстан-дай, ат-тай, түлкі-дей т. б.
8. -кер, -қой, -қор, -паз, -ымпаз, -імпаз: табыс-кер, найза-гер, әуес-қой, сән-қой, бәле-қор, жем-қор, шай-қор, өнер-паз, әсем-паз, жеңім-паз т. б.
9. -и, -ы, -і: тарих-и, дін-и, әдеб-и, ресм-и, мәден-и, қазақ-ы, алтай-ы, араб-ы т. б.
Ескерту: 1. Көрсетілген жұрнақтардың кейбірі басқа сөз табында да кездеседі.
Мысалы: -лық, -лік, -дық, -дік, -тық, -тік жұрнағы зат есім де жасайды: жақсы-лық, жаман-дық, дос-тық, күнде-лік, орын-дық, т. б.
-сыз, -сіз, -дай, -дей, -тай, -тей, -шақ, -шеқ, т. б. үстеуде де кездеседі. Мысалы: ақы-сыз берді, ат-сыз келді, қыс-тай дайындалды, тоты-дай сайрады, көйлек-шең отырды т. б.
Бұндай сөздер сөйлемде білдіретін мағынасы мен кызметі арқылы ажыратылады.
Араб-иран тілдерінен енген -кер, -қой, -қор, -паз жұрнақтары үндестік заңына бағынбайды, өйткені бұл жұрнақтардын жуан — жіңішке сыңарлары жоқ.
1. Димаш Құдайберген – өнерлі отбасынан шыққан әнші.
2. Қаламыздағы жұмыспен қамту орталығында жұмыссыз тұрғындарға арналған қысқа мерзімді оқулар қарастырылған.
3. Биылғы жазғы демалысымды ауылда өткізбекшімін.
4. Кәмелеттік жасқа толғаннан кейін ресми түрде жұмысқа тұрғым келеді.
5. Үйдегі кенже бауырым – ұйқышыл.
6. Менің нағашыларымның барлығы бойшаң, мен де соларға ұқсаппын.
7. Қазіргі қоғамда түлкідей қу адамдар көп кездеседі.
8. Қазіргі таңда әуесқой әншілер көбейіп барады.
9. Мектебіміздің қабырғасында түрлі әдеби кештер ұйымдастырылып тұрады.
Объяснение:
Объяснение:
Бауыр әңгімесінде басты қозғалатын мәселе:ауыл жағдайының қиындығы,Манап пен Қалидың анасының қайтыс болуы,соғыстан оралған сырқат әке. Әкесі соғыстан оралғанмен күнде ауырып,4жасар Қалиды қарайтын адам болмай,Манап әкесі екеуі оны интернатқа әкеліп орналастырады.Манап ауылда әкесіне көмектесіп қалады.Кейін әкесі қайтыс болып,Манап көп қиыншылық көріп,ержетіп Алматыға өз күшімен оқуға түседі.Ес кіріп,етек-жеңін жинаған Манап өз інісі Қалиды іздеп табады.Ата-тегі өзгеріп кеткен Қалиды Омбыдан тауып,бауырын іздеп барады.Жастайынан интернатта өсіп жат болып кеткен Қалимен жүздесіп,дидарласады.Қанша дегенмен бауыр ғой қаншама жыл көрмеседе бауырын сағынған Манап оның жүзінен көкесінің жымиысын көріп іші жылиды.Қали өз спорт жарыстарын,ұшқыш болу арманын айтады.Манап әкесінің қайтыс болғанын,басын қарайтқанын айтқанда,Қали түсінбейді.Сөйтіп ағайынды екі бауырдың кездесуі салқын өткенмен,Манап өз бауырын тапқанына қуанады.Ендігі жылы келетін болып хош айтысады.
