3 - тапсырма . Оқылым және тыңдалым мәтіндері бойынша бас әріппен жазылатын күрделі құрама атауларды « Қос жазба күнделігіне » толтырыңдар Мағынасын түсіндіріңде. Күлтегін ескерткішін 1889 жылы орыс археологиялық экспеди циясы Орхон өзенінің оң жағалауынан тапқаны белгілі . Бұл ескерткіш Түркі империясының тарихы жайлы әңгімелейді . Ескерткіш Білге қағанның кіші інісі , ержүрек жауынгер және қолбасшы Күлтегінге арналған . Автор түркі халқын бірлік пен елдікке шақырады . Ескерткіште Шығыс түркілерінің Таң династиясының езгісінен азат етіліп , жеңіске жеткені , қағандардың ерлігі мен Күлтегіннің жауынгерлік жорықтары жырланады . Ескерткіштің негізгі бетінде 40 жол жазу бар , ал ескерткіштің сол жақ бетіндегі 13 жол - жазудың жалғасы . Түркологиялық әдебиеттерде 40 жол « үлкен жазу » , ал 13 жол « кіші жазу » деп аталады . Ескерткіш көне түркі жазуымен ғана емес , көне қытай ( табғаш ) иероглифтерімен де таңбаланған . Өйткені Күлтегін ханзада аяқасты нан қайтыс болған кезде Білге қаған Қытай дан шеберлерді арнайы шақыртқан . Даңқты жауынгердің өлімін жоқтауға көрші мемлекет терден көптеген адам келген .

1мамыр – қазақстан халық­тарының бірлігі күні. 1995 жыл­дың наурызында дүние жүзіне үлгі болып отырған, ұлтаралық тату­лық пен тұрақтылықтың феномені – қазақстан халықтары ас­самблеясы құрылды. бұл ешбір елде болмаған ерекше, саяси маңызы зор құрылым. ассамблея 365 мүшесі, 471-ден астам республикалық, өңірлік, облыстық, қалалық ұлттық-мәдени бірлестіктері 500-ге жуық кіші ассамблея мүшелерінің бастарын біріктіріп, біздің ортақ үйіміз – қазақстанда шынайы достықты қамтамасыз етіп келеді. бүгінде әрбір ұлтқа салт-дәстүрлерін жаң­ғыртуға, мәдениеті мен әдебиетін ға, тілінің жетілуіне қам­қорлық көрсетілуде. осының бәрі елбасының қоғам­дағы азаматтық ынтымақтастық пен ішкі саяси тұрақтылықты сақтау стратегиясын дұрыс таңдап, ұлтаралық қаты­настарды реттеудің тиімді тетік­терін жасай білуінің арқасында мүмкін болуда. өзара түсіністік, ұстамдылық, әр түрлі ұлттар өкілдерінің рухани және мәдени құндылықтарына құрметпен қарау әдебі барлық этностарға ортақ жалпы халықтық идеалдар мен қасиеттерді қалып­тас­тыруға әсер етті. нәтижесінде әрбір ұлт конституциялық-құқық­тық заңнама негізінде өзіне тән этностық ерекшелігін сақтай отырып, қазақстанның қоғамдық құрылымына үйлесті сіңісе білді. елбасының қазақстан халқы­на жолдауында айтылған мәсе­лелер қатарында ерекше көрсеті­ліп кеткен бағыттың бірі — қазақ­стан халықтары ассамблеясының рөлін нығайтуға байланысты “қоғамдық келісімді және тұрақтылықты әрі қарай нығайту үшін қазақстан халықтары ассамблеясының рөлін арттыру” мәселесі. бағыттың бұлай ата­луының өзі өзіндік этносаралық және конфессияаралық келісімнің жетілдірілген моделі қалыптасқан ассамблеяның ұлтаралық қарым-қатынасты нығайтудағы ерекше орган болып табылатындығын көрсетеді. қазақстанның саяси жүйесінде маңызды тұтқа болып табылатын ассамблея бүгінгі таңда барлық эт­ностардың мүддесін ортақ қазақ­стандық мүддеге айналдыруды, ұлттық ерекшеліктеріне қарамастан барлық азаматтардың құқығы мен еркіндігін сақтауды қамтамасыз ететін қоғамдық институт ретінде толығымен қалыптасты. қазақ­станда тұратын барлық ұлттар мен этностар қалыптастырған ел бірлігі мен тұрақтылықты сақтауға бағыт­талған қазіргі мол тәжірибе этнос­аралық проблемаларды шешудің әлемдік тәжірибесіне енуде. жолдауда атап көрсетілгендей, “қоғамдық келісімді әрі қарай нығайту еліміздің қалыпты мен әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру тәрізді үстеме міндеттерді шешудің негізі болып табылады”

Берілген сұрақтардың жауаптары.

1. Күн мен түн көктемде және күзде теңеледі. Әлемдік уақыт бойынша, солтүстік жарты шарда көктемгі күн мен түннің теңелуі 20 наурыз күніне сәйкес келеді. Бұл уақытта Күн оңтсүтік жарты шардан солтүстік жарты шарға ауысады. Ал күзгі күн мен түннің теңелуі Күн солтүстік жарты шардан оңтүстік жарты шарға ауған кезде орын алады. Ол қыркүйек айының 22 немесе 23 жұлдызына сәйкес. Оңтүстік жарты шарда, керісінше, наурыздағы күн мен түннің теңелуі күзгі, ал күн мен түннің қыркүйекте теңелуі көктемгі болып саналады.

2. 20 маусым күні - жаздың ең ұзақ күні. Жаздың ең ұзақ күні солтүстік жарты шарда әдетте, 21 маусымға дөп келеді. Бірақ, толық 366 күні бар - кібісе жылында күннің бұл ерекше жағдайы әр жылдары 1-2 күнге өзгеріп тұрады. Мысалға, кібісе жылы болып табылатын 2020 жылы жаздың ең ұзақ күні 20 маусымда болады.

3. 21 желтоқсаннан 22 желтоқсанға қараған түн – ең ұзақ.

4. 365 күн 1 жылға тең.