?. 4. Деңгейлік тапсырманы орындаңдар. 1-деңгей. Мәтіннен орфоэпиялық норма бойынша жазылған сөздерді тауып, оны келе- сі бағанға орфографиялық норма бойынша жазыңдар. 2-деңгей. Өздерің ерін үндестігіне мысалдар жазып, заңдылығын түсіндіріңдер. 3-деңгей. Қара бидің батасындағы қою қаріппен терілген жолдарды қалай түсінген- деріңді жазыңдар. Қошқарүлү Жәнібек он үш жасында қара биден бата алмақ болып, жолға шығады. Бірақ оның сәті түспей, жаугершілік басталып, үлкөн соғыстың ара- сынан өте алмайтын болған соң кері қайтады. Содан арада үш жыл өтіп, ол он алты жасқа шығады, соғыс та аяқталады, Қара биге келіп, сәлем береді. Қара би онұң сәлемін қабылдап тұрып: - Әй, мен сені осыдан үш жыл бұрын күтіп едім, сонда неге келмедің? - депті. Жәнібек болған оқиғаны айтады. - Е, онда жөн басқа, - дейді Қара би. - Менде қандай бұйұмтайың бар? - Оны өзіңіз де білесіз, маған керегі – сіздің батаңыз, - дейді Жәнібек. Сол кезде би қолын жайып: Бедері жоқ қамқадан Берік тоқұлған бөз артық. Бірлігі жоқ туыстан Берік сөйлескен жат артық. Пайданы алыстан қылғайсың, Залалды жақыннан қылғайсың, деп батасын беріпті.

Одағайлары бар халық әндері.

1.Қызыл бидай

2,Ағаш аяқ.

3Әттең ,шіркін ,қыздар -ай !

1. Әттең, шіркін, қыздар-ай (халық әні)

Айналайын көзіңнен, бота көзім,

Ойымдағы өзге емес, жалғыз өзің, алгідіг-ай,

Аулың алыс кеткенде, ей қалқажан,

Естен кетпес, қош болғай, деген сөзің, алгідіг-ай.

Әттең, шіркін қыздар-ай,

Әсем сұлу жүздер-ай.

Ыстық лебің бойды алды,

Бейне аққу жүзгені-ай.

Ұстатпайды жылқыда қара бедеу,

Сусыз жерге көп шығар елеу-селеу, алгідіг-ай,

Аулың алыс кеткенде, ей қалқажан,

Қош есен бол дегенің о да медеу, алгідіг-ай.

Әттең, шіркін қыздар-ай,

Әсем сұлу жүздер-ай.

Ыстық лебің бойды алды,

Бейне аққу жүзгені-ай.

2. Қызыл бидай (халық әні)

Қыз емес, қыздың аты – қызыл бидай,

Қыз үшін түнде жүрдім көңілін қимай,

Қалмады баста бөрік, белде белбеу,

Жеңгесін қызды ауылдың сыйлай-сыйлай.

Ақау айдай,

Қызыл бидай.

Болғанша жарың жаман,

О, шіркін, алсын Құдай!

Қыз емес, қыздың аты – қызыл өрік,

Баршасы бірдей келсін мінез, көрік.

Сыртынан жүзін көрмей құмарланып,

Әркімдер жүрсе-дағы болып жерік.

Ақау айдай,

Қызыл бидай.

Болғанша жарың жаман,

О, шіркін, алсын Құдай!

3. Ағаш аяқ (халық әні)

Атандым мен жасымнан ағаш аяқ

Жас жанды ақсақ етті аямай-ақ

Салдықтың салдарынан ақсақ болып

Жүргенім қолыма ұстап жалғыз таяқ

Әй, қалды-ау, қалды-ау

Әй, қалды-ау, қалды-ау

Қыз қалды ойбай

Қыз қалды-ау

Қара жол ма дегенім

Шұбырынды із болды-ай, ойбай

Ала жаздай нәр татпай

Іздегенім қыз болды-ау, ойбай

Қыз қайда, ойбай, қыз қайда?

Шіркін-ай есіңе ал,

Алсаң ал, алмасаң қой

Сенсіз өлер деймісің

Шіркін-ай, шіркін-ай

Үкілі кәмшат бөркің-ай

Ой-пәлі-ай

Ей, пәлі-ай!

Осылай ма едің

Қыз бала-ай!

Мұңайтпасұлы, Қажымұқан

Қажы Мұқан Мұңайтпасұлы — Қазақ халқының тарихындағы тұңғыш кәсіпқой балуан. Тұтас ғұмырын күрес өнеріне арнап, ұланғайыр жері мен өршіл халқын бірінші болып өзге жұртқа паш еткен, өзінен бұрынғы қандастары баспаған топырақты басып, көрмеген елді көріп, өзге қазақ тақпаған алтын, күміс медальдарды мойнына тұңғыш ілген Қажы Мұқан бабамыз.

Орасан күштің иесі, күрестің бірнеше түрінен әлем чемпионы атанған тұңғыш қазақ алыбы! Теңдессіз өнерімен жер шарын аралаған, 28 мемлекетте күреске түсіп, 56 медаль олжалаған Қажымұқандай мықты ХХ ғасырдың басында түркі халықтарының ішінде қазақта ғана болды. Ресейдің балуандар тобында Қажымұқаннан күші асқан ешкім болмағанын да айтуға тиіспіз. Дүние жүзінің чемпиондары Иван Поддубный, Иван Шемякин, Алекс Аберг, Иван Заикин, Георг Лурих, Георг Гаккеншмидт, Поль Понс, Вейланд Шульц сынды жампоздармен қатар жүру, боз кілемдегі айқастарда осы балуандарды шетінен жығып, бәйге алу — сол заманда нағыз ерлік еді. Ол кезде империяның буына семірген Ресей күресінің қожайындары қазақты шын мәнінде менсінбеуші еді. Қажымұқан сондай ортада намысын жатқа берген жоқ. Кеудесін ешкімге бастырмады. Күрес қожайындарының, төрешілердің сан мәрте әділетсіздігіне белі бүгілмеді, еңсесі түспеді.

Объяснение: