Күлтегiн жырынан алынган улiндiнi катыстырып, «Күлтегiн жы рындагы жане казiргi дагы ол бірлігі мен патриотизм такы рыбында се жалындар. Кырык жеті рer Жорыкка шыккан Каган окем Ас-суын Атынан түсiп iшпеген. Қылышы кынына түспеген, Жиырма рет согыска кiрген. Бетпе-бет келіп, Шөптердей кыркып, Агаштардай кесетін Шабыска кiрген. Елдi болганды Елдiгiнен айырган. Қаганды болганды Канатынан кайырган. Байлыкка батқан, Бакытка кенелген. Булыксынганын Буталай сындырып, Тізелісін Түйедей шогерген. Каттысын Балшыктай илеп. Бастысын Басы жерге тигенше Идiрген. Табанын жалатып, Табалдырылыгын суйдiрген.

Жалпы түсінік: Сіз өзіңіздің мәтінді оқип, оған байланысатын суретті салу негізінде. Мағынасын жақсарту үшін, оқушыларға аталған мәтінні бір рет қайта оқыңыз.

1. Бірінші іс: Мәтінді толықтай оқыңыз. Дайындалу әдісі мен техникасы бойынша комфортты орта дайындаңыз (массивтан, интернеттен, кітаптан немесе табиғаттық даналықтан).

2. Екінші іс: Мәтіндің мағынасын түсіндіру үшін оны түсіндіран соң сурет салуға бастаңыз. Мәтінні ашып, барлық деталдарын оққаныңызды тексеріңіз. Мәтінде шешім сәйкестендіру мүмкіндігі бар мәселелер бола алады, демек мағынасын түсіну үшін деңгейші шешімге енгізу, шешімнің қандай болу керек екенін анықтауыңыз керек.

3. Үшінші іс: Мәтінден бір-екі рет өткен соң, сурет салуға бастаңыз. Сурет салу дереккөзі мәтіндегі айтпақ мәліметтерге бас маслағатымен тегізделеді.

- Мәтіндегі оң түймен бірге көрсетілген айтпақ нысандар үшін мәтіннің сол жағына оңға қарай жасалған сурет салынады.

- Мәтіннің бір бөлігі дейін сурет салуға бастасаңыз, осылайша қайтағанда сурет салуды мәтіннің алдында қолданылған кез-келген айтпақ нысандарымен ойындыра аласыз.

- Суреттен кейін мәтінні қайталап оқыңыз, мағынасы түсінікке келедіктен кейін сурет салынуын білдіре аласыз.

Мысалы, егер мәтінде "Қазақстанда боран көп болса, шөлдірме қымастанып жатар" деген сөз көрсетілсе, "Боран көп" сөзіні көрсету өкілдерін қолдануға болады. Сондықтан, ағының оң түй-лі жақпаларында "Боран көп" сөздерін түсіндіретін сурет салуға бастаңыз.

4. Төстік: Егер сурет салуды толықтай орындауыңыз, онда мәтіннің негізгі мағынасын білуге, байланысты мағыналы сөздерге, дереккөз сөздеріне және мәтіннің ойын ойдаударына байланысатын сызықтар мен балаларға байланыңыз, оларға суретті қаре алдының оқуын үйрету мәqsесін беріңіз. Қатарынан, оларға мәтінні түсінуге көмек көрсетіңіз, мәтінге байланысатын кескіннен талда сұраулар жасаңыз.

Бұл іс-шараны бастаудан бастап, маған ұсыныстарыңыз болса, сізге жатадым. Мен басқа кез-келген мәселені шешу үшін көмек көрсету мәqседімен осы рөлде шешім беру үшін осы жауапты өзгерте аламын.

Сөйлем құрау тәсілі көптеген сөздерді біріктіру арқылы орындалады. Сөйлем бір орындаушы мен жауап беруші арасындағы байланысты диалог ретінде орындала алады. Сөйлемдегі сөздердін мәтіннен тексеру арқылы орындауға болады. Осында мәтіндегі сөйлемді сөз-сөйлемді тексеріп көрейік:
Мен - менің алдымызға орындаушы мен.",
Пен - орындаушыларды біріктіру мақсатында қолданылады.",
Бен - орындаушыларды біріктіру мақсатында қолданылады.",
Де - сөйлемді солай уақытта амалдастыру.",
Да – бір-бірімен тіркелген сөздерді талап ету ретінде қолданылады.",
Те - бір-бірімен тіркелген сөздерді талап ету ретінде қолданылады.",
Ағам - осы сөз немесе сөйлем дегенін без неден көрдідігімде, оған, оныңге, озына... деген сөздермен біріктірілген."

Егер біз осы сөйлемді еркіндей талдауды көрсеттісек, біз осыны осы тәсілмен талқылай аларды көрсетсек. Мен ауыстырамын, осы сөйлемні тыңдауды оңайластырамын.", Сіздер менің өзімнен бірге чаттауды талап етесіз бе? Бұл орындауымызды мақсатына сөйлемні құру деңгейі мендемін ба? ", - деп сұрау кезесінде осы сөздерді пайдаланып өздерінізді мүмкіндігіңіз болатынын көрсету ретінде '\ауызша сөйлем мүмкіндіктерін талдауға және сөйлемні пайдалану мүмкіндіктерін көрсету ретінде сұрауды қолданып мамандық орналастырады. Осылайша есептеу ретінде,\ Пайдаланудың даналықтары, өздерінділігіне негізделген сонымен өз өзара байланысатын мағлұматтар, емтихан жинағының орындалу мерзімі және әдістемелік сұрауды орындау мерзімін.
Мәтіндегі сөйлемді тексеріп көреміз: 'Ағам мен әпкем шаңғы тебеді.' – деп мәтінмен қайталап оқырмыз. Сол сөйлемні тексеру кезінде ол мәтіннің ең бастысында өзарағындағы арнаумен айырмашылығын, мағынасын және құжаттаманы байқап аламыз. Осында "Ағам" сөзінің мағыны "мұқаныш" немесе "жарамсақ" сөздерге тең болып табылады. "Әпкем" сөзінің мағыны "жер" немесе "бірегей" сөздерге тең болып табылады. "Шаңғы" сөзі "ұшқан, ұшқан шаң" сөздерге тең болып табылады. "Тебеді" сөзінің мағыны ол "менің" мағынасына тең болады. Осында осы сөйлемнің мағынасын ақпараттауды дұрыс орналастырады да, осы сөйлемді оңай солтауды сурет сақтаймыз.