6 класс .

3-тапсырма. Тыңда. Мәтінді оқы. Қою қаріппен берілген сөздердің мағынасын анықта. Қазақстанда Сарыарқа, Мұғалжар, Маңғыстау, Алтай, Жетісу Ала- тауы, Тянь-Шань таулары бар. Сарыарқа Орталық Қазақстанда орна- ласқан. Сарыарқада ұсақ шоқылы аласа таулар бар. Орташа биік- Tiri 500-600 м. Сарыарқаның ең биік нүктесі – Ақсораң. Ақсоранның биіктігі – 1565 м. Мұғалжар аса биік емес, тастақ таулар тізбегі. Ең биік нүк- тесі - Боқтыбай тауы. Биіктігі — 657 м. Маңғыстау тауларына Қаратаудың батыс, шығыс жоталары, Ақтау- дың оңтүстік, солтүстік жоталары кіреді. Маңғыстау тауларының ең биік нүктесі — Қаратау-Бесшоқы. Оның биіктігі – 556 м. Қазақстанға алып Алтай тауларының бір бөлігі енеді. Алтай таулары Зайсан көлі мен Байкал көлінің аралығында жатыр. Алтайдың ең биік ШЫҢЫ Мұзтау. Оның биіктігі - 4506 м. Оңтүстік-шығыста Тянь-Шань таулары орналасқан. Орталық, Батыс, Солтүстік Тянь-Шань таулары Қазақстан жерінде жатыр. Ал Орталық Тянь-Шань Қытай, Қазақстан, Қырғызстан шекараларында орналасқан. 6995 м. Қазақстандағы ең биік нүктесі — Хантәңірі. Оның биіктігі Жетісу Алатауы Қазақстанның шығысында, Қытай мен Қазақстанның шегарасында орналасқан. Жетісу Алатауы Тянь-Шань тауларына жата- ды. Ол Алакөл мен Іле өзенінің аралығында. Орташа биіктігі – 3580 м.

ответьте

(Мәтіннен сан есімдерді тауып, дәптерге жаз. Жасалу жолдарына мән бер. Тауларды сипаттаған жерлерді тауып, оқы.)

ответ:Тасмола мәдениеті - Орталық және Солтүстік Қазақстан өлкелерінде ерте темір дәуірінде өркендеген. 1930 ж. белгілі болғанымен, негізгі зерттеу жұмыстары Орт. Қазақстанда 1946 жылдан кейін басталды.

Төрт негізгі кезеңнен тұратын зерттеулердің алғашқы сатысы 1946 – 59 жылдарды қамтиды. Осы кезде Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясының ұйымдастырушысы әрі жетек. Ә.Марғұлан мен оның шәкірті М.Қадырбаев Қарағанды облысының Ұлытау, Шет, Ақтоғай өлкелеріндегі Тоғызбайкөл, Қарабие, Қарасай, Қанаттас, Толағай, Елшібек, Киіксу сияқты зираттарға қазба жұмыстарын жүргізіп, ескерткіштердің жалпы сипаты, жерлеу ғұрпының ерекшеліктері мен заттық мәдениетке байланысты нақты деректердің алғашқы тобын жинады. Осы өңірлерде басқа жерде кездеспейтін “мұртты обалар” сияқты айрықша ескерткіш түрлері бар екенін байқаған ғалымдар Сарыарқада бұған дейін беймәлім жаңа мәдениет белгілері табылуы мүмкін екенін пайымдады.

1958 – 68 ж. жүргізілген екінші кезеңде Қарқаралы, Балқаш, Шідерті өлкелерінде көптеген жаңа зираттар зерттеліп, көлемді деректер алынды, аса маңызды қорытындылар жасалынды.

1957 жылдан бастап Орт. Қазақстан экспед. құрамында ерте темір дәуірін зерттеушілердің жеке тобын басқарған Қадырбаевтың 1959 – 63 ж. Павлодар облысы Екібастұз ауданындағы Шідерті өзені бойындағы Тасмола-1, -2, -3, -5, -6, Қарамұрын-1, -2, Нұрмамбет-1, -2, -4 зираттарында жүргізген қазбалары шешуші нәтижелер берді. Жинақталған материалды қорытындылай келе Қадырбаев 1966 ж. Сарыарқада сақ заманында гүлденген жаңа археол. мәдениетті жариялап, оны Шідерті бойындағы аса құнды деректер берген Тасмола алқабының атымен байланыстыра, Тасмола мәдениеті деп атады.

Прост,қысқаша мәлімет емес｡◕‿◕｡

Тасмола кезеңінің ғұрыптық ескерткіштеріне жататын “мұртты обалар” жүздеп саналады. Ғылыми пайымдаулар бойынша күншығысқа тартылған ұзын тас тізбектері бар мұндай күрделі құрылыстар қайтыс болған беделді адамдардың рухымен қоштасу, еске алу салтанаты кезінде жасалатын болған (қ. Мұртты обалар). Орталық Қазақстанда ашылған ерте темір дәуірі қоныстары ағынды су көздерінен жырақта, жазық дала деңгейінен биікте, тау беткейлерінің күнгей, яғни шығыс, оңт.-шығыс жақтарында орналасатыны байқалды

Объяснение: