-тапсырма. 3 Мәтінді оқы. Сұрақтарға жауап бер. - Ерте, ерте, ертеде бүркіт: «Кім күшті?» деген қазақша күрестен сайыс өткіземін», – деп жан-жануарларға жар салыпты. Аю, жолбарыс, қасқыр, қоян, барыс, арқар мен борсық сайысқа қатысуға дайындала бастайды. Атасы барысты сайысқа дайындайды. Бұл жарыста жеңіске жету оңай емес, балам! Сайыста күшті болу керек, бірақ епті болған одан да пайдалы. Осыны ұмытпа! — деп, атасы барысқа ақыл айтады. Барыс сайысқа қатысу үшін кеп жаттығады. Сонымен, сайыс күні де келіп жетеді. Бүркіт, қабан, таутеке төреші болады. Сайыс жарыста жеңген аңның атымен аталатын болады, деп бүркіт жариялайды. Қасқыр мен қоян, арқар мен борсық, аю мен қабан, барыс пен келес күреседі. Қоян қасқырды, аю қабанды, борсық арқарды, барыс келесті жеңеді. Жартылай сайыста аю мен қоян, барыс пен борсық күреседі. Аю қоянды, барыс борсықты жеңеді де аю мен барыс шешуші сайысқа шығады. Барыс аюмен күреседі. Ол атасының айтқан ақылын есіне түсіреді де ептілікпен өзінен күшті аюды аяқтан шалып жеңеді. Сөйтіп, барыс ептілік пен төзімділік көрсетіп, жеңімпаз атанады. Содан бері қазақша күрестен болатын сайыс барыстың атымен аталатын болды. как расказать своими словами

Белгілі тарихшы А .И. Левшин (1799— 1879) «Қырғыз-қазақ, немесе қырғыз-қайсақ ордалары мен далаларының сипаттамасы» деген үш бөлімнен тұратын зерттеу еңбегін жазды. Осы бірегей әрі іргелі еңбегі үшін ол «Қазақ тарихының Геродоты» деген атаққа лайықты ие болды. Автор өз зерттеуінде қазақ өлкесінің тарихы

.1830 жылы «Отечественные записки» журналында орыс офицері Б.С. Броневскийдің «Орта жүз қырғыз-қайсақтары туралы жазбалар» атты жұмысы жарияланды.

Семенов-Тян-Шанский(1827—1914) де Қазақстанды зерттеуші ірі ғалымдардың бірі болды. Ол Алтай мен Жетісудың және Қазақстанның оңтүстік өңірін зерттеуге қатысты. Ғалым «Ресей. Толық географиялық сипаттамасы» атты көп томдық серияның «Қырғыз өлкесі» және «Түркістан өлкесі» деген іргелі екі томын әзірлеуге белсене қатысты. Оларда Қазақстанның географиясы ғана емес, сонымен қатар қазақтардың тарихы, тұрмыс-тіршілігі, сауда-саттығы және шаруашылық қызметінің түрлері туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген.

Белгілі ғалым әрі Батыс Сібірдің әкімшілік қызметкері В.В. Велъяминов-Зернов XVI—XVIII ғасырлардағы

Жыл сай­ын дүние жүзінде темекі шегудің сал­да­ры­нан 4 млн. адам қайтыс бо­ла­ды екен. Бүгінде жер ша­рын­да 1,2 мл­рд. адам темекі шегетін көрінеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының дерегі бойн­ша 1997 жы­лы темекіден 3 млн. адам көз жұмған бол­са, бұл көрсеткіш жыл сай­ын 33 пайызға өсіп отырған. Ал, Қазақстанда қазіргі уақытта 5 млн.-ға жуық адам темекі шегеді екен.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының есебіне жүгінсек, егер жағдай өзгермесе, он­да та­яу жыл­дар­да жар­ты мил­ли­ард адамның түбіне темекі жетуі мүмкін көрінеді.

Темекі тар­та­тын адам күніне ор­та есеп­пен 200 рет, ай­ы­на 6 мың рет, жы­лы­на 72 мың рет ішке түтін со­ра­ды. Қызығы сол, темекі шегуді о бас­та «ой­нап» бастаған 100 адамның 80-і бірітіндеп тұрақты шылымқорларға ай­на­ла­ды. Қазір темекінің мыңнан артық зи­я­ны бар екені мәлім бо­лып отыр. Сондықтан, темекі шекпейтіндер оған жо­ла­май-ақ қойсын, шылымқорлар одан құтылудың жо­лын қарастырсын.

Темекі – адам денсаулығына қауіптілігімен қатар өзіне тәуелді ететін өнім. Ашығында темекіні тас­тау адамның мықты ниетіне, ерік-күшіне, са­быр төзіміне көп бай­ла­ны­с­ты. Әсілінде, адамдардың нәпсісіне тый­ым са­ла білетін ең та­ма­ша уақыт – ора­за ұстайтын Ра­ма­зан айы. Ора­за ұстаған адамның күні бойы темекі тартпағанына қарағанда, біраз са­быр көрсетіп, басқа кез­дер­де де осы күйін жалғастырса, бір ай ішінде темекі дертінен құтылуға болады