1 Бітеу буынды қатарды көрсетіңіз. А) Топқа түсу. B) Баппен сөйлеу. С) Әдемі қала. D) Арлы кісі. E) Шамалы ас. 2 Болымсыздық есімдікті белгілеңіз. A) Әлдекім. B) Әлдеқалай. C) Ешқайсысы. D) Қайсыбір. E) Мүмкін. 3 Есептік сан есімнің сұрағын көрсетіңіз. A) Нешінші? B) Қанша? C) Нешеу? D) Қай шамасы? E) Нешеден? 4 Туынды сын есімді атаңыз. A) Қара. B) Көк. C) Биік. D) Таза. E) Ашық. 5 Ілік септігінде тұрған зат есімді табыңыз. A) Маңайда. B) Клубтан. C) Көркемөнер. D) Мектептің. E) Сөзге. 6 Тәуелденген зат есімді көрсетіңіз. A) Үйлерге. B) Қонақтар. C) Атыңыз. D) Темірсің. E) Таумен. 7 Белгісіздік есімдікті табыңыз. A) Бәріміз. B) Баршамыз. C) Біздің. D) Қайсыбіреу. E) Өзіміздің. 8.Буынға бөлінбейтін сөзді табыңыз. А) Тарс. B) Мұра. C) Бұлақ. D) Ана. E) Тілек. 9 Жіктелген зат есімді анықтаңыз. A) Баламын. B) Сендер. C) Қайтыңдар. D) Еліңіз. E) Баласы. 10 Сілтеу есімдігін белгілеңіз. A) Он, алтау. B) Тақ, жүз. C) Үйде, кеште. D) Осынау, анау. E) Бүгін, кеше. 11 Негізгі етістікті анықтаңыз. A) Боса. B) Түне. C) Ойна. D) Қой. E) Ескер. 12 Ашық жуан буынды белгілеңіз. A) Аз, босат. B) Ұқ, ұт. C) Аға, бала. D) Бел, бол. E) Бөл, нан. 13 Жіңішке буынды сөздер қатарын көрсетіңіз. A) Мектеп, орта. B) Кітап, дос. C) Есіл, Іле. D) Астана, көрініс. E) Мұғалім, мектеп. 14 Жатыс және ілік септік жалғаулары бар сөйлемді табыңыз. A) Қызғалдақ қырдың сәні. B) Қызғалдақ өте әдемі гүл. C) Елімізде қызғалдақтың көп түрі бар. D) Қызғалдақ көктемде гүлдейді. E) Қызғалдақ Наурыздың символы. 15 Тәуелдік жалғауының бірінші жағында тұрған сөйлемді белгілеңіз. A) Мен қаламмен дәптерге жазу жаздым. B) Мен сендерге өз отбасымды таныстырамын. С) Ата-анасы Әлібекке ақылды болуды үйретті. D) Қазақ отбасында жасы үлкен адамды ерекше құрметтейді. Е) Қазақ халқы ұл бала мен қыз баланың тәрбиесін бөліп қараған. 16 Заттың түрін-түсін білдіріп тұрған сын есімді сөз тіркестерін анықтаңыз. A) үлкен үй, кең бөлме B) жуас бала, сұлу қыз C) ақ қағаз, қызыл көйлек D) дәмді тамақ, тәтті шырын E) түзу жол, биік тау 17 Мағынасына қарай есімдіктің түрлері A) нег

Ахметтің

“Өмірбаянында” көрсетуінше; мешін жылы, 1872 жылы туған, № 5 ауыл, Тосын болысы Торғай уезі. Қалың қазақ ортасы, қаймағы бұзылмаған сахара тұрмысы табиғатынан дарынды туған баланың сезім дүниесін, ой әлемін тербеп толқытады. Әділетсіз өмірдің улы зары бала жүрегін он үшінде жаралайды. Әкесі Байтұрсын мен оның інісі Ақтас қорлық, зорлыққа шыдамай, 1885 жылы 12 қазанда ояз начальнигі Яковлевтің басын жарып жібереді. Мұның арты – дүние-мүлікті тартып алу, түрме, абақты, Сібірге 15 жылға жер аударылу.

Табиғатынан аса дарынды туған талапты бала Ахмет 1882-84 жылдары әуелі көзі қарақты адамдардан өз үйінде хат танып, артынан жақын жердегі ауыл мектебінен сауат ашады да, 1886-1891 жылдары Торғай қаласындағы екі класты орысша-қазақша училищеде, 1891-1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдік мектепте оқып білім алады. 1895 жылдың 1 маусымынан бастап мұғалім болады: Ақтөбе, Қостанай, Қарқаралы атырабында бала оқытады, өмір, тіршілік күресіне араласады, әділет үшін күреседі, жуандарға, байларға қарсылық білдіреді, патшаның отаршылдық саясатын айыптайды. Ауылдық, облыстық, кейін екі класты мектептерде ұстаз бола жүріп, 1901 жылдан бастап қолы бос кездерде өзі ізденіп, сан алуан кітаптар оқиды, әдебиетпен айналысады, оқу құралдарын жинайды. Ел ішінде жас оқыған, еркін мінезді батыл ойшылдың бедел-атағы өсе бастайды. Полиция тыңшыларының жаласымен күйе жағылып, губернатор Тройницкий жарлығы бойынша Қарқаралы екі класты училищесінің меңгерушісі Ахмет 1909 жылы 1 шілде күні Семей абақтысына алынып, сотсыз, үкімсіз, нақақтан нақақ 8 ай бойы азап-қорлық көріп, торығады, қиналып ширайды, күреске белді бекем буады. Бостандық аңсаған, күреске шақырған өлеңдер жазады. Ақыры Қазақстанда тұру құқынан айырылғандықтан, 1910 жылы 21 ақпанда түрмеден шығып, наурыз айында Орынбор қаласына келеді. Бұдан кейін  

Ахмет Байтұрсынов

өміріндегі ең күрделі, қызықты, қажырлы кезеңдер басталып кетеді. 1913-1918 жылдар арасында “Қазақ” газетінде редактор болып, орасан зор әлеуметтік-тарихи қызмет атқарады, халық өмірінің сан-алуан көкейкесті мәселелерін көтереді, елді прогреске, өнер-білімге үндейді.

Алаш қозғалысы тұсында (1918-1919 жылдың басы) Ахмет Байтұрсынов жаңа өткел, соны өріс іздейді. Ұлт азаттығы жолындағы күрес басшыларының бірі болады. Азапты толғаныс, күрес эволюциясынан өтіп барып, 1919 жылдың наурыз айында бұрынғы ұлт интеллигенциясының кейбір өкілдерін өзімен бірге алып, қазақ халқының мүддесі үшін қызмет етеді деген үмітпен Кеңес өкіметі жағына өтеді – Қазақ өлкесін басқару жөніндегі әскери революциялық Комитеттің мүшесі ретінде оның жұмысына белсене араласады. Республика халық ағарту комиссары, Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитетінің мүшесі, Коммунистік партия мүшесі (1920-1926 жылдар), Қазақстан Академиялық Орталығының жетекшісі, Ташкент, Алматы жоғары оқу орындарында профессор болады, сөйтіп жаңа заман үшін күреске кіреді.

Арман ақталмайды. Кеңес өкіметі патшаның отаршылық саясатын жалғастырады. Алаш зиялылары қуғынға түседі.

Объяснение:

Арман: – Анашым!Мен бүгін шешендік өнерден бірінші орын алып келдім!

Анасы: – Жарайсың, құлыным!“Өнер алды - қызыл тіл” демекші,тіліңді қастерлеп еркін сөйлеп,осындай байқауларға қатысуың да бір өнер ғой.

Арман: – Ия,анашым.Мен сізбен толықтай қосыламын.Алайда,маған әлі де дайындық керек,көп кітаптар оқуым керек...

Анасы: – Қазір барып қалаған кітаптарыңды кітапханадан алайық та, екеуміз отырып дайынлалайық.Әлі де сені жүлделі орындар алады деп сенемін,балапаным.

Арман: – Міндетті түрде!

3)

Мұғалім: – Қане,кім жылатты Динараны?Мойындаңдар!

Оқушылар: –

Динара: – Апай...Әли мені жылатқан.Ол маған “ сен қортықсың ” деп тиісті.Әрі бұл бірінші рет емес.

Әли: – Апай,мен ойнаған едім...

Мұғалім: – Динара маған жылап келмесе,бұл қылығыңды жалғастырар ма едің сонда?Қане,кешірім сұра!

Әли: – Динара,сөзім тиіп кетсе,кешірші.Мен әдейі емес.Бұдан былай қайталанбайды.

Динара: – Жарайды...

Мұғалім: – Оқушылар,“ойнап сөйлесеңдер де,ойлап сөйлеңдер”!Ендігде мұндай жағдайлармен кездеспейтін болайын!

Оқушылар : – Ия!

2)

Анар: – Кеше білесің бе...

Айым: – Анар,ал сен білесің бе көп сөйлейтініңді?Сен мектептегі бар жағдайды білетін шығарсың...

Анар : – Не дегің кеп тұр сонда?

Айым : – “ Көп сөз - күміс,аз сөз - алтын ” ғой...Әрине,мен қарсы емеспін сенің менімен қызықтарыңды бөліскеніңе... Меніңше,сен ертең болатын байқауды ұмытып кеткен секілдісің.

Анар : – А?Не байқау?

Айым : – Әне көрдің бе?!Мен саған кездескен бойда мен бақ сынайтын байқау туралы айтып,қолдау сұрап жатқанымда,сен сөзімді бөліп өз әңгімелеріңді айтып кеттің ғой.

Анар : – Мүлдем есімнен шығып кетіпті ғой.Кешірші...

Айым: – Әрине кешіремін.Бірақ мен сенің бұдан былай өзгелер туралы жаман сөздер айтқаныңды дұрыс деп санамаймын.

Анар: – Мен тырысамын бұл жағымды жеңуге!