1-тапсырма. Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемді та- уып, жасалу жолын түсіндір. Мен мектепті кеше ғана бітірсем де, қазір Қазақстандағы жалғыз универ- леттің бесінші курс студентімін. Газетке бірнеше мақалам шыққанмен, фельетон назбадым. Оқуға он бес жылым кетсе де, диплом алдым. Олар 1944 жылы қыста тау үңгірінде тоғыз күн қоршауда қалғанмен, жауға берілмеді. Немістер дизельді двигатель әкелгенмен, тауды тесе алмады.

ҮНДЕСІМ (ҮНДЕСТІК) ЗАҢЫ — буын не сөзқұрамындағы дауысты, дауыссыздыбыстардың бір әуезбен айтылуы. Тілде сөздің құрамындағы дыбыстарды (дауысты, дауыссыз) ұйыстырып, бүтін сөз етіп тұратын лингвистикалық құбылыс. Ондай құбылыс туыстас тілдер тобына ғана тән. Үндестік заң дыбыстарды алдымен буынға (егер сөз бір буынды болса), содан кейін буындарды сөзге (егер сөз екі не көп буынды болса) біріктіреді. Үндестік заңы қазақ тілінің іргелі заңдылығы болғандықтан, оның ықпалы тілдегі дыбыстардың айтылымы мен естілімінде басым болады. Осы тұрғыдан дыбыстар төрт топқа бөлінеді: 1) жуан езулік әуез дәйекшесіз ([]) беріледі. Мысалы, ата, қызық, алыс, т.б.; 2) тік таяқша ([]) жіңішке езулік әуезді: мыс., әже, егін, бірлік, т.б.; 3) дөңгелекше () жуан еріндік әуезді: мыс., қол, бұрұм, орұн, т.б.; 4) тік таяқша мен дөңгелекше () жіңішке еріндік әуезді көрсетеді: мыс., күн, көлүк, түлкү. Буын не сөздің үндесім әуезі сол буын не сөз құрамындағы дыбыстардың жасалымы өзара үйлескен, естілімі өзара үндескен тіркесін құрайды. Дәстүрлі қазақ тілтанымындағы (түркологияда) фонетика ережеде Үндестік заңын дауыстылардың үндесуі деп түсіндіріп келсе, қазақ тілінде тек дауыстылар ғана үндеседі, ал дауыссыздар көрші дауыстының ықпалында болады делінген. Сонымен қатар дыбыстардың бір-біріне ықпалын да сингармонизм заңдылығына жатқызып келді. Дауыссыз дыбыстардың арасындағы ілгерінді ықпал бойынша (мысалы, әліпби-әліппи, құр қалу-құрғалу, көкбет-көкпет, т.б.) алдыңғы дауыссыз кейінгі дауыссыздың айтылымына (артикуляциясына) әсерін дауыссыздардың сингармонизмі деп атайды. Зерттеу нәтижесінде сөз құрамындағы дыбыстардың жуан-жіңішке, еріндік-езулік болып айтылуы сөз просодикасына байланыстылығын көрсетеді. Қазақ тілінің сөз просодикасы үндесім болғандықтан, ол сөз құрамындағы дауысты, дауыссыз дыбыстарға бірдей тең ықпал етеді.

Қазақ жұмбақтар - балалар мейрамның құрамдас бөлігі. Бірақ взрослые да осы еліктіргіш қызықты сүйеді. Бірінші жұмбақтар өте көптен бітті. Арадақадімдерді олар қиялдық және символика мағына тасыды. Жұмбақтар жиі қазақ халықтың ертегілерінде пайдаланылды. олар әлдебір сынақпен саналды, нешіншінің тегі к көңілдің орындауына деген келтір-. Отгадать дұрыс жұмбақты ертегінің батырларының тап- многих мәселенің шешімінің кілтін означало. Жұмбақтың икемсіз және жаңсақ шеш- ең трагедиялық арттарға деген келтірді.