Қазақ тілі 179бет 1 б,в тапсырма

Оқшау сөздер қызметіне қарай үш түрге бөлінеді: 1) қаратпа сөздер; 2) қыстырма сөздер; 3) одағай сөздер.

 Сөйлеуші тыңдаушының назарын өзіне аудару үшін қолданылатын сөздер қаратпа сөздер деп аталады. Көркем әдебиетте, әсіресе, поэзиялық шығармаларда қаратпа сөз жансыз заттарға қаратылып та айтыла береді.

 Қаратпа сөз сөйлем ішіндегі басқа сөздерден үтір арқылы ажыратылады. Қаратпа сөз сөйлемнің басында келсе, одан кейін үтір қойылады. Мысалы: Балалар, бұл жол басы даналыққа. Аягөз, қайда барасың? Туған жер, тауыңда туып, тасыңда өстім!

  Қаратпа сөз сөйлемнің ортасында келсе, екі жағынан үтір қойылады. Мысалы: Атқа қонайық, жігіттер, аттанатын да уақыт болыпты.

 Қаратпа сөз сөйлемнің соңында келсе, алдынан үтір қойылады. Мысалы: Түнде жыламас болар, қарағым.

  Қаратпа сөз сөйлем басында келіп, көтеріңкі дауыспен айтылса, одан кейін леп белгісі қойылады. Мысалы: Шығыс ұлы! Өткен жылы бастан кешірген ауыр күндерді есіңе алшы.

  Көтеріңкі дауыс ырғағымен айтылған қаратпа сөз сөйлем соңында келсе, одан кейін леп белгісі қойылады. Мысалы: Сонау туған өлкең Арқаны есіңе түсірші, Шығыс ұлы!

  Сөйлеушінің түрлі көзқарасына байланысты қолданылатын сөздер не сөз тіркестері қыстырма сөздер деп аталады. Қыстырма сөздер мағынасына қарай төмендегідей топталады:

 1. Сөйлемдегі ойға сендіру мақсатындағы қыстырма сөздер: әрине, әлбетте, рас, шынында, шынын айту керек, жасыратыны жоқ, турасын айтқанда, әділіне келгенде, т. б.

2. Сөйлемдегі ойға күмән келтіру мағынасындағы қыстырма сөздер: сірә, мүмкін, шамасы, меніңше, қалай екені белгісіз, т.б.

3. Алдыңғы айтылған ойға қорытынды жасау мақсатындағы қыстырма сөздер: қысқасы, тоқ етері, демек, түйіп айтқанда, сайып келгенде, жалпы алғанда, т. б.

4. Көңіл күйге байланысты қыстырма сөздер: бәсе, бақытымызға қарай, амал не, өкінішке орай, сәті түсіп, т. б.

5. Ойды санамалап айту үшін қолданылатын қыстырма сөздер: ең алдымен, екінші жағынан, біріншіден, т. б.

   Қыстырма сөздің тыныс белгісі – үтір. Қыстырма сөз:

-сөйлем басында келсе, одан кейін;

-сөйлем ортасында келсе, екі жағынан;

-сөйлем соңында келсе, алдынан үтір қойылады.

Мысалы: Әрине, еңбексіз ер де, жер де көгермейді. Қорыққандықтан ба, әйтеуір, екі аяғы дірілдеп кетті. Менің айтқандарымды ұмытып кеттің-ау, сірә.

Объяснение:

Автомобиль стал неотъемлемым спутником прогресса общества, он оказывает неоценимую человеку как в перевозках народнохозяйственных грузов, так и в перевозках пассажиров. Вместе с тем автомобиль может стать и причиной несчастных случаев. Каждый из нас ежедневно переходит улицу или дорогу, многие пользуются общественным транспортом, некоторые являются водителями машин или других транспортных средств – всё это делает нас участниками дорожного движения. Поэтому знание и соблюдение правил дорожного движения является необходимостью для нас. А нарушение этих правил может обернуться увечьем или даже гибелью. Государство заботится о безопасности движения. Строятся новые удобные дороги, подземные и надземные переходы, устанавливаются светофоры, отводятся места для пешеходных переходов, устанавливаются указатели скорости, с которой должны двигаться автомобили. На дорогах дежурят сотрудники дорожно-постовой службы. Почему же происходят несчастные случаи на улицах и дорогах? А все из-за того, что пешеходы и водители не всегда соблюдают правила дорожного движения. В последнее время в нашем городе появилось множество разных машин. Вместе с количеством машин увеличилось и количество дорожно-транспортных происшествий. В каждом транспортном происшествии бывает виновник, и этот виновник или водитель, или пешеход, поэтому соблюдать правила дорожного движения должны все. Пешеходы должны переходить дорогу по пешеходному переходу. Если рядом нет пешеходного перехода, нужно обязательно дождаться, чтобы дорога стала свободной. Перед тем, как перейти дорогу, посмотри сначала в левую сторону, потом в правую сторону. Очень опасно переходить дорогу перед близко идущим транспортом. Водитель, подъезжая к пешеходному переходу, должен пропустить пешеходов. Когда на светофоре горит красный свет, водитель обязан остановиться. Пешеходы не должны ходить по проезжей части. Они должны ходить по обочине дороги или по тротуару. Идти надо всегда навстречу движущемуся транспорту. Остановившийся трамвай надо обходить спереди, а автомобиль – сзади. Таким образом, только соблюдая правила дорожного движения, внимательно и уважительно относясь друг к другу, участники дорожного движения могут избежать опасностей на дороге и, возможно, продлить свою жизнь