Паж өте -эссе ескерткіштер-ел тарихы (жалпы)​

Шалқыған Арал теңізі...

Арал теңізі - Қазақстан мен Өзбекстан шекарасында орналасқан сутоған. Теңіз ХХ ғасырда ауданы жағынан әлемде төртінші орында болған еді... Бүгінгі күнгі технологияның тоқтаусыз дамуының бір шеті Арал теңізінің тартылуына да әкеліп соққандай. Кезінде Арал теңізі бірден бір көгілдір су айдыны-туғын. Шекаралас елдерді жалғап жатырған бұл алып теңізге су жіберетін Әмудария, Сырдария өзендеріне халықтың сұранысы артуының себебінен, сонымен қатар шаруашылыққа көптеп пайдаланылғанның салдарынан Аралға құйылатын судың қоры азайды. Сол себепті қазіргі таңда Арал теңізі аянышты халде. Бұл бүкіл әлемді толғантатын проблемалардың бірі. Бұл теңіздің тартылу себебі, адамдардың табиғатқа селқос қарауынан. Егер, ауыл шаруашылығна жіберілетін су көлемі есепке алынар болса, табиғаттың жағдайын ескермей, көптеп егіндер отырғызбағанда бұндай жағдай орын алмас та еді... Тартылу себебінен тұздары жылына 2 млн тоннадай көтеріліп, адам ағзасына зиян келтіруде. Бұл адам жасаған зиянды әрекеті өзіне кері айналып келгенінің бір белгісі, бұл да көтерілер үлкен бір мәселе. Сондықтан, алға қарай табиғаттың мол қазынасын тиімді пайдаланып, өзге де байлық көзімізді мұндай жағдайға жеткізбейік! Арал теңізінің қалпына келуіне, табиғатты аялап бәріміз ат салысайық!  

Бұл жақта жаз ыстық болады. Қар суымен дымқылданып жататын жер алғашқы ыстықта қызып, өсіп қауырт өседі.Бекеннің бақшасы да солай болды. Бір күні қауын, қияр еккен жеріне келсе, құлаш жайып өскен өсімдіктердің құлағы салпиып, әрі боп-бос болып қалыпты. Солғалы тұр екен деп қорыққан ол күдігін атасына айтты.

-Шөлдегендікі ғой, суару керек,-деді үлкен кісі.

Күрек алып, сонау көмейге барды. Арыққа су салып, жол бойы былтырдан қалған ескі шөптерін тазалай келді. Бақшаға жіберілген мол су әр түпке шымырлап сіңісімен-ақ, қияр, қауындар құлағын қалқайтып қайта көтеріліп жатыр. Бекен таң қалды. «Шөлі қанып не қарны тойған соң, ширай бастайын жан иесі секілді» деп ойлады ішінен.

Судан кейін өсімдік біткен бір күнде қаулап шыға келді. Әсіресе бүкіл бақшаға арам шөп лап қойды. Бекен екі күн бойы бақшасын тазартты. Атасы «маусым» деп атайтын бұл айдың ыстығы осал емес көрінді.

Арада бір-екі жұма өткен соң, анада еккен бір түйір дән құлаш-құлаш желі тартып, әуелі сары құлақ гүл ашты да, артынша түйін тастаған-ды. Міне, енді қара көк жапырақтың астынан сопиып-сопиып қияр пайда болды.

Алғашқы қиярды үзіп алғанды, алып-ұшып атасына жетті. Атасы ораулы бәкісін ашып:-Бекенім өсірген алғашқы көк қой, - десіп, әжесі екеуі жеді. Өзі де күртілдетті.

-Тәп-тәтті,-деді сонан соң. 
-Иә, адамның өз еңбегі сіңген қара суы да балдай тәтті болады, балам, - деді үлкендер.