Қазақ күнтізбесі, байырғы қазақ күнтізбесі – табиғат құбылыстарын бақылаудан туған халықтың көп жылдық тәжірибелері қорытылған, жұлдызды аспан туралы астрономиялық түсініктер мен білімдер жинағы. Табиғат құбылыстарының қайта айналып келіп отыруын, күн мен түннің, жыл мезгілдерінің, айдың тууы мен батуының алмасуын; жұлдыздардың орналасу тәртібін, мұқият бақылап, есептеп ұғынудың қазақ халқының дәстүрлі шаруашылығы үшін орасан зор маңызы болды. Қазақтар өзінің байырғы күнтізбесі арқылы жайлауға қай уақытта көшу, күзеуге және қыстауға қай уақытта қайту, қой мен қозыны қырқу, күйекке алу, мал төлдету, соғым сою, егін егу, шөп шабу шаруашылық жұмыстарын жүргізу мезгілдерін негізінен есептеп белгілеп отырды. Бұл есептен жаңылу шаруашылық үшін қауіпті болды.
а) Si → SiO2 → Na2SiO3 → H2SiO3;
Si + O2 = SiO2
SiO2 + 2NaOH = Na2SiO3 + H2O
Na2SiO3 + HCl = 2NaCl + H2SiO3↓
б) Mg → MgO → MgSO4 → Mg3(PO4)2;
2Mg + O2 = 2MgO
MgO + H2SO4 =MgSO4 + H2O
3MgSO4 + 2Na3PO4 = 3Na2SO4 + Mg3(PO4)2↓
в) СН4 → СО2 → Na2СO3 → ВаСО3;
CH4 + 2O2 = CO2↑ + 2H2O
CO2 + Na2O = Na2CO3
Na2CO3 + 2HCl = 2NaCl + H2O + CO2↑
г) СН3СООH → (СН3СОО)2Cu → (СН3СОО)2Ва;
2СН3СООH + CuO = (СН3СОО)2Cu + H2O
(СН3СОО)2Cu + Ba(OH)2 = (СН3СОО)2Ва + Cu(OH)2↓
ґ) Pb(OH)2 → PbO → Pb(NO3)2 → PbS;
Pb(OH)2↓ = PbO + H2O
PbO + 2HNO3 = Pb(NO3)2 + H2O
Pb(NO3)2 + Na2S = PbS↓ + 2NaNO3
д) CrCl3 → Cr(OH)3 → K3[Cr(OH)6] → Cr2(SO4)3.
CrCl3 + 3NaOH = Cr(OH)3↓ + 3NaCl
Cr(OH)3 + 3KOH = K3[Cr(OH)6]
2K3[Cr(OH)6] + 6H2SO4 = 3K2SO4 + Cr2(SO4)3 + 12H2O
Объяснение:
