Ментальная карта
Ночь перед рождеством

Ан Алексеевич Бунин открывает нас многогранность чувств любви.
В «Кавказе» автор изображает любовь как смысл жизни. «Но бог с ним, лучше смерть, чем эти муки». Героиня рассказа готова на смерть, нежели жить и не иметь возможности быть с любимым. К гибели же приходит её муж: «…он лёг на диван и выстрелил себе в виски из двух револьверов». Но в конце герой погиб лишь физически. Когда он умер на самом деле? «И был тёмный отвратительный вечер…»- погода в природе отражает «погоду» в душах и сознании всех трёх персонажей, когда они оказываеются на вокзале, когда решаются их судьбы. Но для героини и ее возлюбленного этот час- момент переживания : «…я похолодел от страха: опоздала или он в последнюю минуту вдруг не пустил её!». Офицер же в этот момент, возможно, уже понимал, что больше не увидится со своей женой. Но надежда умирает последней: «Он искал её в Геленджике, в Гаграх, в Сочи». Не найдя жену ни по одному оставленному ею адресу, герой окончательно убеждается, что у него больше не жены, нет смысла жизни. Здесь он умирает духовно, от пули же погибает лишь только тело героя.
Винит ли автор в это смерти женщину? «Я думаю, что он на всё при его жестоком, самолюбивом характере». Этими словами героини Бунин даёт понять, что она никогда не любила мужа, в этой семье никогда не было духовной близости: он говорил: «Я ни перед чем не остановлюсь, защищая свою честь, честь мужа и офицера!» 4 она же и не предположила о его любви, так рассуждая о нём. Но мог ли жестокий человек, выбирая между защитой своей чести и унижением, выстрелить не в любовника своей жены, а в свой собственный висок? Герой благородно отступает перед соперником, не принуждая жену к мукам- свойственен ли такой поступок самолюбивому характеру?
Итак, в рассказе «Кавказ» цикла «Тёмные аллеи» Бунин Иван Алексеевич показывает читателю одну из граней чувства любви, любви как смысл жизни.

З'ява I
(Час каля купалля. Поўдня. Хата Зябліка. Марыля - хво-рая: то сядзіць, то ляжыць на ложку. Данілка на зямлі скрып-ку майструе. Старац сядзіць на лаве).
Марыля скардзіцца Старцу на хваробу, на гаспадара, які, судзячыся з дваром, змарнаваў усю гаспадарку і нічога не дабіўся. Баіцца, каб чаго з мужам не здарылася, бо «учар-неў, асунуўся... як сам не свой».

З-'ява II—III
3 сякерай у руках з'яўляецца Сымон, заяўляе, што, «па-куль будзе хоць якая магчымасць, то не дадзімся жыўцом воўку ў зубы», што ў яго хопіць сілы і за бацьку, і за сябе, і за ўсю сям'ю пастаяць. Старац папярэджвае, што не заўсё-ды сіла на дабро ідзе. Сымон ідзе сустрэць бацьку, які пай-шоў да пана прасіць адкласці тэрмін высялення. Марыля гаворыць пра змены ў панскім двары з прыездам маладога Паніча, што ён адмовіўся здаваць зямлю ў арэнду.

З'ява IV
Зоська з кветкамі ў руках просіць Старца памаліцца за здароўе Паніча. Старац развітваецца з гаспадыняй і дзецьмі.

З'ява V—VI
Зоська расказвае маці, як прыгожа на сенажаці і як яна сустрэла ля рэчкі маладога прыгожага Паніча. Марыля просіць дачку не думаць многа пра яго. Зоська расказвае незвычайны сон. Бацька, маці, дзеці падняліся ў неба, па зорках, па млечнаму шляху трапілі ў дзівосную краіну. У ёй шмат кветак, спяваюць райскія птушкі... Марыля кажа, што гэта добры сон, што Бог на іх яшчэ не забыўся.

З'ява VІІ
Лявон пытаецца, як здароўе жонкі. Паведамляе, што «ся-гоння будуць высяляць, ужо фурманкі ў іх наладжаны». Марыля ў роспачы. Ніхто з суседзяў не хоча ўзяць сям'ю Зяблікаў да сябе. Лявон кажа, што Сымон, Зоська і Даніл-ка служыць пойдуць, а ён з Марыляй і меншымі дзецьмі -жабраваць.
Лявон. ...Ха-ха-ха! Зяблікі служыцьі жабраваць! Бацькі і дзяды жылі на гэтым куску зямелькі. Вечна думалі жыць. Чынш плацілі, талаку рабілі ў двор, як паншчыну якую; па-секу рабілі, будаваліся... Цяпер сын і ўнукі служыць і жаб-раваць... гаспадарскія сын і ўнукі.
Лявон успамінае, як з бацькам ставілі новую хату і баць-ка падарваўся, цягаючы бярвенне, а ён пакалечыў нагу. Успамінае, як садзіў сад, працаваў налолі. «Чалавек з зям-лёй зрастаецца, як гэта дрэва: ссячы дрэўца — засохне, ад-бяры ў чалавека зямлю — згіне».

З'ява VIII
Сымон паведамляе, што заворваюць гародніну і пшані-цу. Кліча бацьку бараніць плён сваёй працы, хапае з-пад лавы сякеру. Бацька не пускае, вырывае сякеру з рук. Зось-ка спрабуе супакоіць брата і бацьку. Лявон павучае сына, што «трэба праўды шукаць не тапаром, а розумам. Дзед твой не меў розуму, я не маю, але ты яго мей, каб з часам цябе і тваіх дзяцей не ганялі гэтак, як сягоння».