Коли відпочивають янголи до мені зрозуміти.
​

«Ғылым таппай мақтанба,

Орын таппай баптанба...» -дегендегі орын тап деп отырғаны - алған білімді, үйренген ғылымды жұмсайтын орын. Бұдан Абай:

«Бес нәрседен қашық бол,

Бес нәрсеге асық бол...» -деп адамдық, адамгершілік жайын қозғайды. Алайда ойының негізгі желісін үзбейді. Бұл тұста ерекше бір көңіл бөлерлік жай - Абай ғалым болу мен адам болу мәселесін бір-бірімен сабақтастыра айтады, бүл екеуінің тамыры, түбі бір деп санайды. Ғалым болудың басты шарты - не нәрсені болсын ақыл таразысына салып өлшеу, ақыл сенген нәрсеге ғана сену және көзің анық жеткен шындықты тура айтудан тайынбау екендігін нақтылап, мейлінше дәлелді етіп, шегелеп айтады. Осы өлеңдегі Абайдың надандықпен айтылған сөзге ерме дей отырып, «ақсақал айтты, бай айтты...», егер қисық көрінсе кімнің сөзі болса да, тіпті жақын адам айтса да, ақылмен жеңуді үлгі етуі әсіресе, сол өткен ғасырдағы қазақ өмірінің жағдайында бірден-бір батыл айтылған пікір болғаны анық. Үлкен адамға, лауазымы жоғары адамға қарсы келіп, өз ойын көлденең тарту сыпайыгершілікке келмейді дегенді желеу қылып, шындықты тура айтуды қалайда шектеу, қолдамау ол заман ғана емес, бүгінгі заманда да аз кездеспейтінін ескерсек, Абайдың осы пікірінің мәні зор дейміз. Ендеше:

«Ақымақ көп, ақылды аз,

Деме көптің сөзі - пұл...» - дегенді көпке топырақ шашқандық емес пе деп көлгірсімей, ашық айтылған, жастарды артық сенгіштіктен сақтандыратын ащы өмір шындығы деп бағалауымыз орынды.

«Сөзіне қарап кісіні ал,

Кісіге қарап сөз алма...» -

деген нақыл түрінде келетін түйін жоғарғы пікірлерге орайлас, жалғас. Сырттай қарағанда мұның өзі бір түрлі, тосын естілуі мүмкін, өйткені кісіні сөзіне қарай бағалама, ісіне қарай бағала дейтін үйреншікті пікірге қарама-қарсы келетін секілді. Ал, байыппен қарасақ, мұнда терең мағына жатыр. Кісіні сөзіне қарай, яғни, ақылына, ойына қарай бағала, кісіге қарап, оның мансабына, дәулетіне қарап ақылға сыймайтын, қисынға келмейтін сөзіне иланып алданып қалма, «надандықпен кім айтса, ондай түпсіз сөзге ерме...» деген даналық пікірді аңғартады. Абай надандыққа, қандай да болсын теріс, кертартпа ықпалға қарсы тура алатын оқыған, біліммен қаруланған адамды құрметтеу керек деп санайды. Ең алдымен білімді, ғалым адам мақтан тұтуға лайықты. Ақылды, парасатты адамның идеал бейнесін ұсына отырып, Абай оған жақсылықты жамандықтан ажырата білмейтін, ағыммен ілесіп жүре беруге бейімделген надан, қараңғы адамды қарсы қойды. Топас, кертартпа адамның осы жағымсыз типі ақынның шығармашылық жолына өте тән және ағарту ісін, өнер-білімді жақтаушы Абайдың алдыңғы қатарлы көзқарасын білдіреді. Өлең 6-8 буынды аралас ұйқас үлгісінде жазылған. Алғаш 1909 ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Басылымдарында бірқатар текстол. өзгерістер кездеседі. 1909 жылғы жинақта 38-жол «Шыныменен өлсеңіз» делінсе, басылымдарда бүл жол Мүрсейіт қолжазбалары бойынша «Шын сөзбенен өлсеңіз» болып берілген. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1909 жылғы жинақта 40-жол «Кәпір болдың демес қой» деп берілсе, басылымдарда бұл жол «Күпір болдың демес қой» ретінде алынған. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 42- жол «Көп көзіне көріне айтпа» болса, қалған басылымдарға бүл жол 1909 жылғы жинаққа сәйкес «Көп орында көріне айтпа» делінген. «Сізге ғылым кім берер, жанбай жатып сөнсеңіз» деген 26, 27-жолдар 1909 жылғы басылымға кірмей қалған. 1909, 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 75-жол «Сөзін оқып және ойла» болып алынса, қалған басылымдарда бүл жол Мүрсейіт қолжазбаларына сәйкес «Сөзін оқы және ойла» деп берілген. Туынды ағылшын, араб, азербайжан, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр т. б. тілдеріне аударылған.

Объяснение:

В повести «Капитанская дочка" А. С. Пушкин описывает события 1773—1774 годов — крестьянское восстание под предводительством Емельяна Пугачева. Пугачевская тема давно интересовала поэта. То, что поэт сумел узнать о Пугачеве и его движении, то, каким выглядел бунтарь в его глазах, — все это он изложил в «Капитанской дочке» . Чтобы создать впечатление достоверности, автор делает рассказчиком Петра Гринева, молодого дворянина, который не на приукрашивание и обман. Каков же он, легендарный предводитель крестьян, увиденный глазами Гринева?
С Пугачевым мы знакомимся уже во второй главе произведения, правда, тогда мы еще не знаем, кто перед нами. Случайно встретившийся посреди поля Петру Гриневу и его слуге Савельичу человек им добраться до жилища, где они смогли переждать пургу. Вожатый зарекомендовал себя человеком далеко не робкого десятка, бывалым и с чувством юмора. Гринева поразила «сметливость его и тонкость чутья» . Внешность вожатого тоже была «замечательна: он был лет сорока, росту среднего, худощав и широкоплеч. В черной бороде его показывалась проседь; живые большие глаза так и бегали. Лицо его имело выражение довольно приятное, но плутовское. Волоса были обстрижены в кружок; на нем был оборванный армяк и татарские шаровары» .
Через некоторое время в Белогородскую крепость стали доходить слухи о бесчинствах, творимых пугачевцами, и о скором приближении повстанцев. Как бы в подтверждение этих слухов Пугачев, появившись в крепости, без сожаления отправляет на виселицу всех, кто отказывается присягнуть ему. Так погибают супруги Мироновы и гарнизонный поручик Иван Игнатьич. Петр Гринев тоже был приговорен, но вмешавшийся Савельич упросил Пугачева смилостивиться. В Савельиче крестьянский предводитель узнал слугу барина, который так щедро подарил ему тулуп. Однако еще больше, чем щедрость, Пугачева поразила смелость, прямота, искренность молодого дворянина. На предложение Пугачева перейти на его сторону Петр Гринев ответил: «Я природный дворянин; я присягал государыне императрице: тебе служить не могу» . А на вопрос, может ли Гринев дать обещание не идти против него, тот ответил все так же искренне: «Как могу тебе в этом обещаться?. . Сам знаешь, не моя воля: велят идти против тебя — пойду, делать нечего» . После этих слов Пугачев еще больше проникся уважением к молодому дворянину, так мужественно отстаивавшему свою честь. Ценить благородство в других — удел только тех, кто сам обладает этим качеством. Еще одно подтверждение великодушия и справедливости Пугачева — случай с освобождением Маши Мироновой. Он наказывает Швабрина и отпускает Гринева со словами: «Казнить, так казнить, жаловать, так жаловать» . Пугачев порывист, горяч, легко поддается эмоциям и не всегда хорошо обдумывает свои поступки. В то же время он может прислушаться к мнению других и изменить свое решение.